, 18:15 (GMT+7)
Mùa Xuân & Phật Giáo
23/01/2009 08:43 (GMT+7)
Kích cỡ chữ:  Giảm Tăng

Nguyện cầu tâm bình an đầu năm

Tất cả mọi thất bại hay thành công trên cuộc đời đều bắt nguồn từ tâm. Tâm cũng là gốc của sanh và tử, là cội nguồn của mọi bất hạnh cũng như hạnh phúc. Vậy mà tới khi sống gần hết cuộc đời, mới sợ hãi cảm nhận cuộc đời mình đã và đang sống thật vô nghĩa. Tất cả những danh vọng, tiền tài, cái suốt đời mình đeo đuổi đều là hư giả, như bèo bọt, như giọt sương mai, như hoa tàn héo rơi vãi trên mặt đất, như giọt mưa lạnh ban đêm. Những hình ảnh quen thuộc này, được vua Trần Nhân Tông ghi nhận như sau:

“Thị phi niệm trục triêu hoa lạc,

Danh lợi tâm tùy dạ vũ hàn,

Hoa tận vũ tình sơn tịch mịch,

Nhất thanh đề điểu hựu xuân tàn...”

(Ý nghĩ chạy theo thị phi, như theo hoa rơi ban sớm,

Tâm chạy theo danh lợi, như theo mưa đêm lạnh,

Hoa rụng hết, mưa tạnh, còn lại cảnh núi non vắng lặng,

Một tiếng chim kêu, xuân lại tàn...)

 Xem ra, sống giữa vòng danh lợi có thể nói là dày đặc và hào nhoáng mà tâm vẫn an trú trong tự tại, xem danh lợi, thị phi như mưa lạnh đêm chiều, như hoa rơi ban sáng, chứng tỏ Ngài Trần Nhân Tông đã biết sống tỉnh thức hằng giờ, hằng phút mọi lúc, mọi nơi.

 Thế nên, trong thời khoá hằng ngày, chúng ta thường tụng bài kinh Kỳ an “Nguyện ngày an lành, đêm an lành. Đêm ngày sáu thời đều an lành. Tất cả các thời đều an lành. Duy nguyện Tam bảo thường gia hộ; duy nguyện Từ bi thường gia hộ; duy nguyện Hộ pháp thường ủng hộ”. Mục đích là thực thi đời sống hướng nội thông qua việc hành trì thân khẩu ý để tâm an và thân an trong mọi môi trường và hoàn cảnh.

duocsu.gif

Ta thường nói, một năm khởi đầu bằng một tháng, một tháng khởi đầu bằng một ngày. Kể từ ngày mồng một Tết đến hết tháng giêng, mọi người Phật tử đều lên chùa cầu nguyện, nhờ Phật Tổ gia hộ để thân tâm an lạc, van sự bình an, gia đình khương thái, xã hội thanh bình. Nhưng trọng điểm, vẫn là ngày rằm tháng giêng, nó trở thành ngày lễ hội Kỳ an của đồng bào ta. Vào ngày này, dù Phật tử hay không Phật tử đều lên chùa khấn nguyện cho mình và cho những người thân yêu của mình được sống an lành, hạnh phúc. Và như thế lễ hội kỳ an đã trở thành ngày hội kết nối sự yêu thương và hiểu biết, được khởi đầu bằng sự chuyển hoá thân tâm.

Thế nên đã là Phật tử thì phải sống trọn vẹn trong giờ phút hiện tại, chính là giờ phút sống đích thực nhất, bởi lẽ, quá khứ đã trôi qua, tương lai lại chưa đến. Chỉ có sống hết lòng trong hiện tại, mới có thể sống đích thực, sống có hiệu quả và cũng mới biết tâm mình, và cách thức vận dụng tâm mình cho tốt đẹp nhất.

Các Thiền sư Trung Hoa nói: “Gánh nước cũng là Thiền, bửa củi cũng là Thiền.” Sao vậy? Vì gánh nước và bửa củi, đó chính là định tâm. Con người sở dĩ không an tâm và lo lắng, vì tâm luôn dao động theo trần cảnh đang diễn tiến. Nguyễn Công Trứ thường nói:

“Ở nhà lại muốn ra đi,

Ra đi lại nghĩ ở nhà khi hơn.”

Rõ ràng, ở nhà thì nghĩ chuyện ra đi. Ra đi lại nghĩ chuyện ở nhà. Hay là câu trong truyện Kiều: “Ma đưa lối quỷ dẫn đường”. Thực ra không có ma quỷ nào dẫn Kiều vào các chốn đoạn trường cả, mà chỉ vì Kiều sống không tỉnh giác, khi cần quyết định thì tâm Kiều lại nghĩ vơ vẩn đâu đâu, cho nên cô Kiều mới phải lạc lối vào những chốn đoạn trường.

Cho nên, mỗi người cất bước chân lên chùa để kỳ an đầu năm là tự thân cất bước đi vào miền đất an tịnh, nơi đó khởi dầu cho sự chuyển hoá thân và tâm của mỗi người. Ở đó thân và tâm không dao động khi tiếp xúc với 6 trần. Chẳng hạn Khi mắt nhìn thấy sắc, không giữ tướng chung, không giữ tiếng riêng thì không có sự đam mê, luyến ái, dẫn đến khổ đau. Chính những hoạt động của tâm như vui, yêu thích, không vui, ghét bỏ dẫn tới những ý muốn khác nhau, đưa đến các cảm thọ khác nhau. Thế nên, Phật dạy: “Thọ thị khổ”.

 Vấn đề là giữ tâm, điều tâm để được an lạc. Khi tham thì biết là tâm đang tham, khi tâm si khởi thì biết đó là tâm si đang vận hành. Nếu tâm tán loạn thì biết là tâm tán loạn, nếu định tĩnh thì biết đó là tâm định tĩnh v.v... Trong quá trình tu tập, những niệm ác dần dần vơi đi, các tạp niệm cũng bớt xuất hiện, tư tưởng dễ tập trung hơn, dễ vào định hơn.

           Kinh Pháp Cú (Dhammapada) nói về tâm như sau:

“Tâm hoảng hốt, dao động,

Khó hộ trì, khó nhiếp,

Người trí làm tâm thẳng,

Như thợ tên làm tên.”

(Kệ 33)                                          

"Như cá quăng lên bờ,

Vất ra ngoài thủy giới,

Tâm này vùng vẫn mạnh,

Hãy đoạn thế lực ma".

          (Kệ 34)                                         

Hai câu kệ trên của Kinh Pháp Cú ví tâm người như con cá bị vứt ra khỏi nước, luôn luôn vùng vẫy, hoảng hốt, dao động, rất khó kiểm soát, chế ngự. Thế nhưng người có trí tuệ có thể chế ngự được tâm, kiểm soát được tâm theo dùng các biện pháp mà Phật chỉ bày.

          Tiếp đó, Kinh Pháp Cú lại mô tả tâm một cách chi tiết hơn như sau:

“Khó nắm giữ, khinh động,

Theo các dục quay cuồng,

Lành thay điều phục tâm,

Tâm điều an lạc đến.”

(Kệ 35)                                        

“Tâm khó thấy, tế nhị,

Theo các dục quay cuồng,

Người trí phòng hộ tâm,

Tâm hộ, an lạc đến.”

(Kệ 36)                                       

 Các bài kệ đang nói sự vận hành của tâm theo chiều hướng dẫn đến khổ đau. Kệ 35 giải thích vì sao tâm khó điều phục; đó là vì tâm quay cuồng theo dục vọng. Nói điều phục tâm, chính là điều phục các dục vọng, không để cho chúng ngự trị tâm bắt tâm phải quay cuồng theo chúng. Nói cho đúng ra, dục vọng cũng là tâm, thuộc về tâm. Có khi thân ngồi đây, mà tâm có thể phóng đi rất xa, chạy theo những bóng dáng, những hình ảnh mà nó ưa thích.

          Cũng nói ý tứ ấy, là câu kệ mở đầu Kinh Pháp Cú, ở phẩm “Song Yếu.”

“Ý dẫn đầu các pháp,

Ý làm chủ, ý tạo,

Nếu với ý ô nhiễm,

Nói lên hay hành động,

Khổ não bước theo sau,

Như xe chân vật kéo.”

(Kệ 1)                                               

          Nếu tâm nghĩ ác, thì lời nói và hành động cũng ác, và tức thì, lời ác và hành vi ác sẽ đem lại đau khổ một cách tất yếu chẳng khác bánh xe lăn theo vết chân bò, không sai trệch chút nào. Ngược lại:

“Nếu với tâm thanh tịnh,

Nói lên hay hành động,

An lạc bước theo sau

Như bóng không rời hình.”

 Nếu tâm được trong sạch, lời nói và hành động thiện lành thì an lạc sẽ đến với chúng ta như hình bóng, không bao giờ tách rời.

 Đây là ý nghĩa kỳ an mà đạo Phật hướng đến. Như hoa nở vào mùa xuân sau những đêm đông lạnh giá; cũng vậy, con người khéo phòng hộ tâm, điều phục tâm, giữ tâm thanh tịnh hằng ngày hằng phút tì lúc nào cũng được an lạc, hạnh phúc. Đây cũng là lời nhắn nhử của các vị thiền sư “Bình thường tâm thị đạo”, lo gì sự bất an đến với tự thân mỗi người.

 Đạo Phật đến để mà thấy, thấy để mà tu, tu để được an lạc. Khi đến được nơi thanh tịnh, thấy được điều tốt đẹp, an trú trong chánh pháp. Hy vọng đầu năm lên chùa kỳ nguyện, mỗi người đều gặt hái phước trí đến với chính mình, hay nói theo cách dân gian là “lên chùa hái lộc đầu năm” để được an khang thịnh vượng.

Thích Phước Đạt  

 Về trang trước      Về đầu trang      Bản để in     Gửi cho bạn bè     Gửi ý kiến
Chia sẻ với bạn bè qua:
     
Các tin đã đăng:
© 2009 Bản quyền thuộc về Báo Giác Ngộ.
Ghi rõ nguồn Giác Ngộ Online khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.