Điều gì đã giúp Phật giáo xứ Nghệ tìm lại “linh hồn” di sản của vùng đất Châu Hoan xưa mà vẫn bắt kịp dòng chảy của thời đại số? Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Văn hóa T.Ư, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Nghệ An đã có những chia sẻ với Giác Ngộ trước thềm Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh nhiệm kỳ 2026-2031.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Văn hóa T.Ư, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Nghệ An - Ảnh: Bảo Toàn/BGN

Nói về những thành tựu trong nhiệm kỳ vừa qua, Hòa thượng Thích Thọ Lạc cho biết, Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Nghệ An thành lập muộn nên Phật sự có phần trầm lắng so với các địa phương khác. Tuy nhiên, kể từ năm 2011 đến nay, Phật giáo Nghệ An đã có sự bứt phá mạnh mẽ nhờ vào sự quan tâm của TƯGH, đặc biệt là Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu, Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự và chư tôn đức trong Ban Trị sự, cũng như sự đồng hành của chính quyền địa phương, và đặc biệt là nhiệt huyết của đội ngũ Tăng Ni trẻ.

Từ chỗ toàn tỉnh chỉ có 1 ngôi chùa hoạt động (chùa Cần Linh), với 9 vị Tăng Ni vào năm 2011, đến nay hệ thống tự viện đã được khôi phục và phát triển lên thành 78 ngôi chùa, quy tụ được 122 vị Tăng Ni trẻ về sinh hoạt tu học. Với sự dấn thân, hướng dẫn tu học sâu sát của Tăng Ni, nhận thức của người dân về Phật giáo đã chuyển biến tích cực, các hiện tượng mê tín dị đoan giảm hẳn, Phật tử không chỉ hướng thiện mà còn biết dành thời gian tu tập nâng cao tâm linh và đồng hành cùng xã hội.

Một trong những điểm nổi bật trong nhiệm kỳ là việc đẩy mạnh tổ chức các khóa tu tập trung quy mô lớn. Suốt nhiệm kỳ, toàn tỉnh đã tổ chức được 107 khóa tu mùa hè với trên 43 nghìn lượt thanh thiếu niên tham gia. Việc duy trì, việc tổ chức các lớp giáo lý Hoa Sen, tạo nên môi trường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho thế hệ trẻ, góp phần hạn chế các tệ nạn xã hội và định hướng nhân cách theo tinh thần Phật giáo.

Bên cạnh đó, các hoạt động từ thiện nhân đạo, an sinh xã hội do Phật giáo tỉnh Nghệ An phối hợp thực hiện đạt trên 200 tỷ đồng trong nhiệm kỳ rồi. Qua đó, khẳng định vai trò tích cực của Phật giáo trong việc đồng hành cùng quê hương, góp phần xây dựng xã hội nhân ái, xóa đói giảm nghèo bền vững.

Tập thể Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Nghệ An

* Thưa Hòa thượng thì trong quá trình trùng tu các cổ tự tại Nghệ An, có một ranh giới rất mong manh giữa việc xây dựng những ngôi chùa quy mô, hiện đại với việc bảo tồn những giá trị cốt lõi, mộc mạc của kiến trúc truyền thống. Ban Trị sự đã làm thế nào để cân bằng được vấn đề này, vẫn giữ được linh hồn và chiều sâu lịch sử ngàn năm của vùng đất Hoan Châu xưa?

- Do ảnh hưởng của chiến tranh và biến động lịch sử, các di sản Phật giáo còn sót lại ở Nghệ An rất ít ỏi. Dù vậy, chúng vô cùng quý giá và mang đậm nét đặc trưng văn hóa của vùng đất Hoan Châu xưa. Để đánh thức “linh hồn” đó, Ban Trị sự luôn đề cao trách nhiệm bảo tồn, giữ gìn tính kế thừa truyền thống dân tộc trong mọi công tác phục dựng.

Để làm được điều đó thì Ban Trị sự đã phối hợp chặt chẽ với Viện Trần Nhân Tông, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa cùng các nhà khoa học, cơ quan chuyên môn tổ chức nhiều cuộc khảo sát, nghiên cứu khảo cổ. Từ việc nghiên cứu các di vật như nhà tháp, hộp xá-lợi (Tháp Nhạn), cổng đồng, tượng Phật, văn bia tại các cổ tự như chùa Đại Tuệ..., chúng tôi tìm ra cơ sở khoa học để vừa phát huy công năng sử dụng hiện đại, vừa bảo tồn trọn vẹn “linh hồn” văn hóa tâm linh của xứ Nghệ.

Những kết quả nghiên cứu đó, chúng tôi đã chia sẻ và phổ biến thông tin đến Tăng Ni, Phật tử trên địa bàn tỉnh. Giúp họ nhận diện được giá trị lịch sử, văn hóa của các ngôi cổ tự trong dòng chảy của thời đại. Từ đó khuyến khích mọi người trong quá trình trùng tu, xây dựng, dù quy mô đến đâu vẫn phải giữ được đường nét đặc trưng của kiến trúc văn hóa vùng Châu Hoan vốn có.

Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Nghệ An chú trọng mở các Đại giới đàn để giúp Tăng Ni thọ giới

* Được biết, công tác hoằng pháp của tỉnh đạt được thành tựu đáng tự hào là nhờ tinh thần dấn thân của các Tăng Ni trẻ vào các vùng khó khăn. Giáo hội tỉnh nhà đã và đang làm gì để “giữ chân” và tiếp sức cho những người trẻ này trước thực tế khó khăn đó?

- Có thể nói, Phật giáo tại khu vực đồng bằng của Nghệ An cơ bản đã ổn định và đi vào nề nếp. Tuy nhiên, tại các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới phía Tây, công tác hoằng pháp gặp muôn vàn khó khăn do phong tục tập quán khác biệt, đời sống kinh tế khó khăn và nhận thức của đồng bào về Phật giáo còn hạn chế.

Để tiếp sức cho Tăng Ni dấn thân lên miền núi, Giáo hội tỉnh nhà luôn dành sự quan tâm đặc biệt, có các chính sách ưu tiên rõ rệt cho vùng cao so với vùng đồng bằng. Chúng tôi thường xuyên động viên tinh thần, hỗ trợ tư vấn và tháo gỡ khó khăn kịp thời cho các vị ấy khi gặp những trắc trở trong quá trình làm Phật sự. Bên cạnh đó, Ban Trị sự cũng hỗ trợ tối đa về mặt thủ tục pháp lý, phối hợp chính quyền tạo điều kiện thành lập các cơ sở tôn giáo hợp pháp, để các thầy có nơi nương tựa hoằng pháp lâu dài. Nhờ vậy mà hiện nay hầu hết các huyện miền núi biên giới Nghệ An đã bắt đầu hình thành các ngôi chùa và có dấu chân hoằng pháp của các tu sĩ trẻ.

* Kể từ khi ra đời, chuỗi lễ hội văn hóa Phật giáo “Hương sen xứ Nghệ” gắn liền với ngày sinh nhật Bác Hồ, hay các đại lễ cầu siêu tại Truông Bồn, nghĩa trang quốc tế Việt - Lào đã trở thành hoạt động tâm linh đặc sắc của tỉnh nhà. Xin Hòa thượng cho biết ý nghĩa sâu sắc của các hoạt động này trong việc gắn kết giữa đạo pháp với lòng yêu nước và truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của người dân xứ Nghệ?

- Nghệ An là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất. Đây cũng là mảnh đất thấm đẫm máu xương của các anh hùng liệt sĩ trong các cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc. Do đó, tinh thần yêu nước và truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” luôn chảy trong lòng mỗi người dân nơi đây.

Các sự kiện trên mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc, đó là sự hòa quyện giữa Đạo pháp và Dân tộc, mượn nghi lễ tâm linh thiêng liêng của Phật giáo để tri ân, tưởng niệm công ơn của Bác Hồ và sự hy sinh anh dũng của các anh hùng liệt sĩ. Các hoạt động này đã vượt tầm một nghi lễ tôn giáo thuần túy để trở thành một nét đẹp văn hóa đại chúng, thu hút sự tham gia đồng bộ của các cơ quan ban ngành, chính quyền và nhân dân. Qua đó, giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và gắn kết khối đại đoàn kết toàn dân.

Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Nghệ An hỗ trợ xây dựng nhà tình thương

* Các khóa tu dành cho thanh thiếu niên tại Nghệ An thu hút rất đông các bạn trẻ tham gia. Tuy vậy, công nghệ số và mạng xã hội hiện nay đang thay đổi cách người trẻ tiếp cận Phật pháp. Với vai trò lãnh đạo, Hòa thượng đánh giá thế nào về năng lực chuyển đổi số trong công tác hoằng pháp tại Nghệ An hiện nay? Làm thế nào để bắt kịp “trend” của giới trẻ nhưng vẫn giữ được sự tôn nghiêm, không bị thương mại hóa hay giải trí hóa?

- Nhìn thấy hàng nghìn bạn trẻ về các khóa tu tại Nghệ An, chúng tôi vừa hoan hỷ, vừa tự nhắc nhở mình về một trách nhiệm lớn lao đối với công tác hoằng pháp. Giới trẻ hôm nay không rời xa đạo pháp, họ chỉ đang tìm kiếm một ngôn ngữ phù hợp để hiểu đạo pháp. Và ngôn ngữ của thời đại này chính là công nghệ số.

Đội ngũ Tăng Ni trẻ tại Nghệ An hiện nay rất năng động, nhiệt huyết và có năng lực tiếp cận công nghệ tốt. Các vị ấy đã bước đầu ứng dụng rất hiệu quả để lan tỏa Phật pháp đến gần hơn với đời sống thanh thiếu niên. Cũng là hình thức “văn dĩ tải đạo”, “nhạc dĩ tải đạo”,… nhưng nếu khéo léo vận dụng công nghệ thì hiệu quả càng cao, giúp các bạn trẻ hứng thú với Phật giáo hơn.

Tuy nhiên, để bắt kịp xu hướng của giới trẻ mà không làm lu mờ giá trị cốt lõi của đạo Phật, Ban Trị sự luôn định hướng Tăng Ni phải là những người có nhận thức đúng đắn, có nền tảng giới luật và đạo hạnh vững vàng. Công nghệ hay mạng xã hội chỉ là phương tiện, nội dung truyền tải phải luôn là Chánh pháp. Phải ứng dụng tinh thần “Phương tiện tùy duyên, cốt tủy bất biến”, để Phật pháp đi vào lòng giới trẻ qua thế giới số mà không làm mất đi “chất Phật”.

Khóa tu mùa hè ở Nghệ An thu hút đông đảo các bạn trẻ tham dự

* Hướng tới Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Nghệ An nhiệm kỳ 2026-2031, theo Hòa thượng, đâu là những ưu tiên cốt lõi mà Ban Trị sự cần tập trung thực hiện, để đưa Phật giáo tỉnh nhà phát triển lên một tầm cao mới?

- Đại hội nhiệm kỳ mới là cơ hội để chúng tôi định hướng cho sự phát triển vững bền trong giai đoạn tiếp theo. Trong đó, ưu tiên cốt lõi mà Ban Trị sự cần tập trung đó là công tác nhân sự, đây là yếu tố quan trọng nhất được chư tôn đức bàn thảo trong các cuộc họp.

Chúng tôi kỳ vọng xây dựng được một bộ máy nhân sự trẻ trung, có nền tảng đạo hạnh, trình độ chuyên môn tốt, tinh thần dấn thân và trách nhiệm cao với Giáo hội. Tôi cũng thấy vui khi đội ngũ kế thừa tại Nghệ An đang thể hiện rất tốt tinh thần đoàn kết, đó là tiền đề để Phật giáo tỉnh nhà bước sang giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, Ban Trị sự sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng tu học và giữ vững kỷ cương trong hàng Tăng Ni và Phật tử. Tiếp tục chấn chỉnh, duy trì nghiêm giới luật, nâng cao nhận thức đúng đắn của Phật tử, bài trừ mê tín dị đoan để xây dựng một nền Phật giáo tỉnh nhà trong sạch, vững mạnh.

Sắp tới, chúng tôi cũng sẽ phối hợp với các đơn vị uy tín để tổ chức các hội thảo quốc gia nhằm nghiên cứu sâu sắc, toàn diện hơn về lịch sử, di sản Phật giáo vùng Châu Hoan. Từ kết quả nghiên cứu đó, Ban Trị sự sẽ có những kế hoạch dài hạn để vừa phát triển Phật giáo thích ứng với thời đại công nghệ, vừa đồng hành khăng khít cùng sự phát triển kinh tế - văn hóa vững bền của tỉnh nhà.

* Chân thành tri ân Hòa thượng!