Trong đó, việc tiệm cận khu vực đầu tiên Phật giáo du nhập vào Việt Nam đã góp thêm màu sắc đặc trưng cho tỉnh nhà.

Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Hà Tĩnh lần thứ V, nhiệm kỳ 2026-2031, được tổ chức trong hai ngày 1 và 2-8-2026 (nhằm ngày 19, 20-6-Bính Ngọ), với sự tham dự của 200 đại biểu chính thức và 300 đại biểu khách mời. Trước thềm Đại hội, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Hoằng pháp T.Ư, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh đã có những chia sẻ với Báo Giác Ngộ về những nét riêng của Phật giáo tỉnh Hà Tĩnh:

- Phật giáo Hà Tĩnh có nhiều nét đặc thù so với các địa phương khác trong cả nước. Trước hết, đây là tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ, có vị trí địa lý cách xa trung tâm, nên việc tổ chức và triển khai các hoạt động Phật sự cũng gặp không ít khó khăn. Bên cạnh đó, Hà Tĩnh là địa phương chịu nhiều ảnh hưởng của chiến tranh và thiên tai. Chính vì vậy, trước năm 1997, dấu ấn của Phật giáo trên địa bàn gần như không còn nhiều.

Từ năm 1997, khi chúng tôi về đây phục hoạt Phật giáo tỉnh nhà, Phật giáo Hà Tĩnh từng bước được định hình và ngày càng phát triển. Đặc biệt, sau Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh nhiệm kỳ 2022-2027, công tác Phật sự đã có nhiều chuyển biến tích cực trên mọi mặt.

Lễ ngũ bách danh tại Trung tâm Văn hóa Phật giáo tỉnh Hà Tĩnh

Hiện nay, công tác Tăng sự ngày càng ổn định. Chư Tăng Ni an tâm sinh hoạt, tu học và hành đạo; nhiều ngôi chùa được phục dựng, tôn tạo, góp phần đưa các hoạt động Phật sự đi vào nề nếp. Tinh thần đoàn kết, hòa hợp trong Tăng đoàn luôn được duy trì và phát huy.

Hàng năm, công tác An cư kiết hạ được tổ chức tại ba địa điểm: chư Tăng an cư tại Trung tâm Văn hóa Phật giáo tỉnh Hà Tĩnh (X.Hộ Độ); thiền viện Trúc Lâm Hồng Lĩnh dành cho chư Tăng thiền phái Trúc Lâm Việt Nam; chư Ni an cư tại chùa Cảm Sơn (P.Thành Sen), nơi đặt trụ sở Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh.

Song song đó, hàng tháng, chư Tăng Ni đều duy trì lễ bố-tát; Ban Thường trực Ban Trị sự họp định kỳ mỗi tháng và Ban Trị sự tổ chức hai kỳ họp thường niên để triển khai các Phật sự của tỉnh.

Có thể nói, mặc dù còn nhiều khó khăn về điều kiện địa lý, cũng như công tác tổ chức, nhưng điều đáng quý là chư Tăng Ni về Hà Tĩnh đều là những vị có đạo hạnh, tâm huyết và nguyện phát tâm phụng sự Phật pháp nơi đây.

* Sau khi thực hiện mô hình quản lý địa phương 2 cấp, GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh đã cơ cấu lại tổ chức như thế nào, thưa Hòa thượng?

- Thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính của Nhà nước từ ngày 1-7-2025 và chỉ đạo của Trung ương Giáo hội, GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh đã kịp thời kiện toàn tổ chức theo mô hình mới. Ban Trị sự tỉnh tạm dừng hoạt động của 13 Ban Trị sự cấp huyện, thị và thành lập 8 Ban Đại diện Phật giáo khu vực.

Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh trao quyết định chỉ định nhân sự Ban Đại diện Phật giáo phụ trách các khu vực

Các Ban Đại diện do các vị Ủy viên Ban Thường trực Ban Trị sự đảm nhiệm, làm đầu mối kết nối giữa Ban Trị sự với các tự viện, thường xuyên nắm bắt tình hình, kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc và triển khai các Phật sự tại địa phương.

Sau một năm thực hiện mô hình mới, hoạt động của Phật giáo tỉnh Hà Tĩnh cơ bản ổn định, phát huy hiệu quả trong công tác điều hành, giúp Ban Trị sự sâu sát hơn với các tự viện và triển khai Phật sự ngày càng đồng bộ, hiệu quả.

* Trong nhiệm kỳ 2022-2027 vừa qua, Phật giáo Hà Tĩnh đã đạt được những thành tựu nào? Bên cạnh đó, những vấn đề nào còn khiến Hòa thượng ưu tư, trăn trở?

- Trong nhiệm kỳ vừa qua, Phật giáo Hà Tĩnh nhìn chung ổn định và có nhiều chuyển biến tích cực. Mặc dù là địa phương còn nhiều khó khăn, nhưng chư Tăng Ni đều phát tâm dấn thân phụng sự, đoàn kết, hòa hợp trong các kỳ bố-tát, An cư kiết hạ và các hoạt động Phật sự. Bên cạnh đó, cấp ủy, chính quyền địa phương luôn quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để Tăng Ni yên tâm tu học và hành đạo.

Đến nay, toàn Hà Tĩnh có 204 ngôi chùa và 135 vị Tăng Ni chính thức hoạt động. Sau trận bão năm 2025, nhiều ngôi chùa, nhất là những chùa còn khó khăn với cơ sở vật chất tạm bợ, bị ảnh hưởng nặng nề. Ngay sau đó, chính quyền địa phương, các nhà hảo tâm, Phật tử cùng Ban Trị sự đã kịp thời hỗ trợ, thăm hỏi, động viên và triển khai công tác khắc phục. Nhờ đó, nhiều ngôi chùa được phục dựng khang trang hơn, những ngôi chùa nhỏ cũng từng bước được mở rộng và hoàn thiện.

Công tác trùng tu, tôn tạo chùa cảnh luôn được Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh chú trọng. Trong ảnh là phối cảnh tổng thể chùa Long Đàm (Bắc Hồng Lĩnh), với điểm nhấn là tôn tượng Đức Phật Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni cao hơn 43m

Bên cạnh đó, trong nhiệm kỳ qua, các tự viện còn nhận được sự đồng hành của Tập đoàn Vingroup thông qua việc hỗ trợ kinh phí từ 100 triệu đồng trở lên cho nhiều chùa nhỏ, chùa còn khó khăn để xây dựng và trùng tu các hạng mục thiết yếu. Đây là nguồn động viên rất lớn, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc phụng thờ Tam bảo và tu học của Tăng Ni.

Trong lĩnh vực văn hóa, các tự viện đều chú trọng gìn giữ kiến trúc truyền thống của Phật giáo Việt Nam, bảo tồn nét đặc trưng của chùa miền Bắc, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Phật giáo dân tộc.

Song song với công tác xây dựng tự viện, Phật giáo Hà Tĩnh luôn chú trọng đào tạo Tăng tài. Tăng Ni được tham gia các khóa An cư kiết hạ, các lớp tập huấn của Giáo hội; những vị trẻ được tạo điều kiện theo học tại các trường Phật học ở Hà Nội để nâng cao trình độ, đáp ứng yêu cầu hoằng pháp trong giai đoạn mới.

Về công tác hoằng pháp, Ban Trị sự phối hợp chặt chẽ với Ban Hướng dẫn Phật tử, duy trì các khóa tu định kỳ tại trụ sở Ban Trị sự và các tự viện. Nhiều đạo tràng tổ chức Ngày tu an lạc, khoá tu Bát quan trai, tạo điều kiện để Phật tử tu học đúng Chính pháp.

Trong lĩnh vực văn hóa, các tự viện đều chú trọng gìn giữ kiến trúc truyền thống của Phật giáo Việt Nam, bảo tồn nét đặc trưng của chùa miền Bắc, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Phật giáo dân tộc.

Hoạt động từ thiện, an sinh xã hội cũng được Tăng Ni tích cực hưởng ứng. Trong đợt thiên tai năm 2025 tại khu vực Bắc Trung Bộ, nhiều tự viện đã tạm gác công việc của chùa để cùng chính quyền và nhân dân hỗ trợ khắc phục hậu quả, trao tặng lương thực, hỗ trợ xây dựng nhà ở và giúp người dân ổn định cuộc sống. Ban Trị sự, thông qua Ban Từ thiện xã hội Phật giáo tỉnh, cũng đã đón tiếp chư tôn đức Tăng Ni, các nhà hảo tâm và Phật tử trong, ngoài tỉnh đến chung tay hỗ trợ, góp phần phục hồi đời sống sau thiên tai.

Bên cạnh đó, Tăng Ni Hà Tĩnh còn tích cực tham gia công tác xã hội và xây dựng chính quyền. Hiện có một vị là đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh, hai vị tham gia Ủy ban MTTQVN tỉnh nhiệm kỳ 2026-2031, đồng thời nhiều vị tham gia đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp xã, phường, thể hiện tinh thần “ích đạo, lợi đời”.

Tuy nhiên, điều khiến chúng tôi trăn trở nhất là hiện vẫn có một số vị về hoạt động tại các tự viện nhưng chưa tham gia sinh hoạt trong hệ thống Giáo hội, gây khó khăn cho công tác quản lý. Chúng tôi mong các vị phát tâm trở về sinh hoạt trong Giáo hội để cùng xây dựng Phật giáo địa phương và thực hiện tốt Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cùng chư tôn đức Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh trao quà đến bà con sau cơn bão số 10 (Bualoi), năm 2025

* Thưa Hòa thượng, trong nhiệm kỳ mới 2026-2031, GHPGVN tỉnh Hà Tĩnh sẽ đặt ra những mục tiêu và phương hướng hoạt động trọng tâm như thế nào?

- Trong nhiệm kỳ 2026-2031, chúng tôi xác định trước hết là tiếp tục củng cố tổ chức Giáo hội, thực hiện nghiêm sự chỉ đạo của Trung ương Giáo hội theo Thông tư số 451. Đến nay, Ban Trị sự đã hoàn tất công tác chuẩn bị về nội dung, chương trình và nhân sự cho Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Hà Tĩnh nhiệm kỳ mới.

Để phát triển tốt công tác Phật sự tại địa phương, con người luôn là nhân tố quyết định chủ yếu. Tiêu chí lựa chọn nhân sự tham gia Ban Trị sự trước hết là chú trọng đội ngũ Tăng Ni trẻ có đạo hạnh, được đào tạo bài bản, có trình độ học vấn, tinh thần phụng sự và sẵn sàng dấn thân vì Đạo pháp, Dân tộc. Bên cạnh việc tham gia công tác Giáo hội, các vị cũng cần tích cực đồng hành cùng chính quyền và nhân dân trong các hoạt động xã hội tại địa phương.

Một trong những trọng tâm là xây dựng đội ngũ kế thừa. Bên cạnh những vị tiếp tục đảm nhiệm công tác Phật sự, Ban Trị sự sẽ bổ sung các Tăng Ni trẻ được đào tạo bài bản, có đạo hạnh và tinh thần phụng sự để từng bước đảm nhận trọng trách của Giáo hội.

Song song đó, chúng tôi tiếp tục chú trọng đào tạo Tăng tài. Tăng Ni trẻ cần có nền tảng thế học vững chắc, đồng thời được đào tạo bài bản về Phật học. Do Hà Tĩnh chưa có trường Phật học, chúng tôi tiếp tục cử Tăng Ni theo học tại các trường Phật học trong cả nước, đồng thời mong muốn phối hợp với Phật giáo Nghệ An xây dựng khu vực “Phật giáo Hoan Châu”, từng bước hình thành trường Phật học và tổ chức Đại giới đàn.

Bên cạnh công tác đào tạo, Ban Trị sự sẽ tăng cường giáo dục Tăng Ni, hướng dẫn các vị trụ trì thực hiện tốt trách nhiệm hoằng pháp, gắn bó với nhân dân, đồng hành cùng chính quyền địa phương, góp phần xây dựng quê hương Hà Tĩnh ngày càng phát triển.

* Trong nhiệm kỳ mới này, để phát triển Phật giáo tại địa phương, Hòa thượng có kỳ vọng gì với Tăng Ni, Phật tử tỉnh nhà?

- Để phát triển tốt công tác Phật sự tại địa phương, con người luôn là nhân tố quyết định chủ yếu. Tiêu chí lựa chọn nhân sự tham gia Ban Trị sự trước hết là chú trọng đội ngũ Tăng Ni trẻ có đạo hạnh, được đào tạo bài bản, có trình độ học vấn, tinh thần phụng sự và sẵn sàng dấn thân vì Đạo pháp, Dân tộc. Bên cạnh việc tham gia công tác Giáo hội, các vị cũng cần tích cực đồng hành cùng chính quyền và nhân dân trong các hoạt động xã hội tại địa phương.

Tôi đặc biệt kỳ vọng các vị trụ trì phát huy tốt vai trò hoằng pháp, xây dựng đạo tràng, hướng dẫn Phật tử tu học đúng Chính pháp, góp phần lan tỏa Phật pháp đến với quần chúng và xây dựng đời sống đạo ngày càng vững mạnh tại mỗi địa phương.

Đây là nền tảng để Ban Trị sự nhiệm kỳ mới tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, kế thừa và phát triển, đáp ứng yêu cầu Phật sự trong giai đoạn mới.