Tòa Thích Ca - Đa Bảo, đồng, thời Tùy (Trung Quốc)

Trong cuốn sách Kinh Pháp hoa - tiểu sử, công trình nghiên cứu khá đầy đủ về lịch sử hình thành và truyền bá kinh Pháp hoa, Giáo sư Donald Lopez đã chỉ ra rằng suốt chiều dài lịch sử ban đầu trên địa vực Ấn, bộ kinh không được truyền bá dưới dạng văn bản hoàn chỉnh mà có sự thay đổi, bổ sung các phẩm theo trình tự thời gian trước khi trở thành một chỉnh thể như ngày nay.

Bên cạnh việc xiển dương tư tưởng “Nhất thừa”, gói gọn thành tông chỉ “khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến”, về phương diện nội dung, kinh Pháp hoa được biết đến với các thí dụ xuất hiện trong kinh. Căn cứ trên bản dịch của ngài Cưu-ma-la-thập, kinh Pháp hoa có 7 thí dụ, thường được gọi là “Pháp hoa thất dụ” (法華七喻) xuất hiện rải rác trong các phẩm kinh. Ngoài các thí dụ kể trên, xuyên suốt nội dung kinh Pháp hoa còn có những hình ảnh mang tính biểu tượng như: Đức Phật Thích Ca và Đa Bảo chia đôi bảo tọa trong phẩm Hiện bảo tháp, hằng hà sa số Bồ-tát trỗi lên từ đất trong phẩm Tùng địa dõng xuất,… Những hình ảnh này, cùng với sức ảnh hưởng của kinh Pháp hoa đã trở thành cảm hứng cho các hình thái nghệ thuật, công trình kiến trúc, điêu khắc, hội họa Phật giáo,…

Tượng Thích Ca - Đa Bảo tạc từ vách đá tại hang số 9, Vân Cương thạch quật (Trung Quốc)

Ở phẩm thứ Mười một - Hiện bảo tháp của kinh Pháp hoa, khi Đức Phật Thích Ca đang thuyết pháp cho chúng hội thì một ngọn tháp bảy báu từ dưới đất nổi lên rồi trụ giữa hư không. Đức Phật Thích Ca cho biết, trong ngôi tháp báu ấy là kim thân Phật Đa Bảo. Trước sự ngạc nhiên của toàn thể đại chúng, Bồ-tát Đại Nhạo Thuyết đã thỉnh cầu Đức Phật Thích Ca cho tất cả được trông thấy Phật Đa Bảo.

Theo lời thỉnh cầu ấy, Đức Phật Thích Ca đã mở cửa tháp. Sau khi tán thán Đức Phật Thích Ca, Đức Phật Đa Bảo đã chia nửa bảo tọa trong tháp mời Phật Thích Ca cùng ngồi lên.

Hình ảnh Đức Phật Thích Ca và Đa Bảo cùng ngồi trên một bảo tọa, xuất hiện ở phẩm Hiện bảo tháp là một trong những chủ đề được thể hiện khá phong phú trong nghệ thuật Phật giáo Đông Á, dưới nhiều hình thức và chất liệu khác nhau, đặc biệt phổ biến là các tác phẩm tượng, phù điêu… Các bản kinh cổ còn lưu giữ tại các quốc gia Á Đông, bên cạnh phần chánh văn của kinh là các bức vẽ minh họa hình ảnh hai vị Phật ngự trong một bảo tháp với chúng hội đông đảo vây quanh. Đôi khi, trong một số bản kinh được viết bằng mực vàng trên nền giấy đen, người xưa đã sắp xếp các Hán tự khéo léo xung quanh hình ảnh hai vị Phật để tạo nên hình ảnh tháp Đa Bảo bằng chính nội dung kinh văn.

Phù điêu Thích Ca - Đa Bảo, đá hoa cương, thời Tùy (Trung Quốc)

Tại Nhật Bản, hình ảnh hai vị Phật được tạo tác trong hình thái ngồi song song cạnh nhau trên hai tòa sen, ở giữa là di bút 5 chữ “Nam-mô Diệu pháp liên hoa kinh” của Tổ sư Nhật Liên, kết nối trong một chỉnh thể thống nhất đặt trên bảo tọa, thường được các tín đồ tông Nichiren thờ phụng.

Đặc biệt, cùng với cảm hứng mạnh mẽ từ hình ảnh này, trong kiến trúc tự viện truyền thống Nhật Bản cũng xuất hiện một dạng thức kiến trúc tháp 2 tầng riêng biệt với tên gọi tahōtō (多宝塔, Đa Bảo tháp).

Tại Hàn Quốc cũng có một công trình khá đặc biệt lấy cảm hứng từ hình ảnh kinh văn. Trong khuôn viên ngôi chùa Bulguksa (불국사, Phật Quốc tự) được xây dựng dưới thời Silla, tính từ cổng đi vào, có hai ngôi tháp đá nằm song song với nhau là Dabotap (다보탑, Đa Bảo tháp) nằm bên phải và Seokgatap (석가탑, Thích Ca tháp) nằm bên tay trái, cũng mang dụng ý thể hiện hình ảnh hai vị Phật cùng ngự trên pháp tòa. Hai tòa tháp này được công nhận là Bảo vật quốc gia số 20 và 21 của Hàn Quốc.

Phù điêu Thích Ca - Đa Bảo bằng bạch ngọc, thời Bắc Ngụy (Trung Quốc)

Bức vẽ - Hiện bảo tháp trong bản kinh cuộn Pháp hoa do họa sư Sugawara Mitsushige thực hiện, thế kỷ XIII, thời kỳ Kamakura (Nhật Bản)

Pháp hoa tòa được phụng thờ phổ biến trong truyền thống Nhật Liên tông (Nhật Bản)

Pháp hoa tòa theo truyền thống Nhật Liên tông, gỗ phủ sơn mài, thời Meiji (Nhật Bản)

Dabotap và Seokgatap bằng đá hoa cương trong sân chùa Bulguksa (Hàn Quốc)