Chùa Giai là một công trình kiến trúc cổ kính, nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lâu đời của người dân địa phương. Chùa trùng tu tôn tạo nhiều lần nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc xưa với 2 nhà thượng, hạ, kiểu chữ “Nhị”.

Chánh điện chùa Giai hoàn thành được đưa vào sử dụng

Trước đây, chùa có tên là Văn Hoa tự, theo tên địa danh của làng. Đến thời vua Thiệu Trị, chùa được đổi tên thành Văn Giai. Theo thời gian, chùa Giai là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của địa phương trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Tại chùa hiện còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ có giá trị, như tượng, giá gương, câu đối, đại tự…. Riêng hệ thống tượng có trên 10 pho gồm nhiều loại: Phật, thánh, thần…trong đó tiêu biểu là 2 pho tượng Phật Thích Ca có kích thước lớn được thờ ở gian giữa chánh điện.

Trải qua thăng trầm của thời gian, ngôi chùa đã bị xuống cấp nghiêm trọng, cần phải trùng tu, tôn tạo. Năm 1990, chùa được phục hồi trên nền đất thiêng để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tâm linh của Phật tử và bà con nhân dân địa phương.

Chùa Giai được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh năm 2013.

Chùa Giai hiện còn lưu giữ nhiều pho tượng cổ có giá trị

Ngày 13-10-2023, UBND tỉnh Nghệ An đã có Quyết định số 3317/QĐ-UBND về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa chùa Giai; tổng diện tích quy hoạch 3.807,7 m², bao gồm nhiều hạng mục công trình.

Sau gần 1 năm thi công xây dựng đến nay công trình tòa Tam bảo, điện Mẫu, nhà thờ Tổ và các hạng mục phụ trợ khác đã đưa vào sử dụng.... Quá trình tu bổ, tôn tạo, Quỹ Thiện Tâm (tập đoàn Vingroup) cùng các Phật tử, nhân dân địa phương đã phát tâm cúng dường tịnh tài, tịnh vật để hoàn thiện các công trình.

Lễ khánh thành công trình trùng tu, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa chùa Giai không chỉ góp phần bảo tồn các giá trị văn hoá lịch sử mà còn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tâm linh của nhân dân.

Trước đó, Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Nghệ An và H.Thanh Chương đã tổ chức lễ an vị hệ thống tượng Phật trong chánh điện chùa; trai đàn chẩn tế, mông sơn thí thực,... cầu nguyện cầu quốc thái dân an, chúng sinh an lạc.