LÀNG CỔ THÌ NGÕ CŨNG CỔ:
Cách thành phố Huế khoảng 40km về hướng Bắc, Làng cổ Phước tích nằm ven bờ con sông Ô Lâu hiền hoà, xinh đẹp có những con đường làng trải bê tông lát gạch đỏ duyên dáng với nhiều cây cổ thụ và tre xanh che mát gợi nhớ dáng xưa, nét xưa rất đẹp, rất duyên dáng và cũng rất hút hồn người.
Đi dọc theo con đường làng mát mẻ mà ai cũng xít xa “đẹp quá”. Những ngõ xóm quanh co uốn mình theo những rặng chè tàu xanh rì, những chiếc cổng cổ kính rêu phong rất lạ như muốn mời gọi khách bước vào nhà. Những bức bình phong cổ, những chiếc bể cạn nước trong veo nhìn thấy cả những chú cá cảnh nhỏ li ti đang ăn mồi dưới đáy bể...đây là một kiểu kiến trúc truyền thống của thôn quê vừa có ý nghĩa phong thuỷ vừa có ý nghĩ để cho khách chỉnh đốn, sửa sang lại trang phục trước khi bước vào nhà. Những khoảng sân gạch đã phủ màu thời gian gợi nhớ hương xưa.
Những ngôi nhà cổ thấp lè tè, mái lợp ngói liệt đã ngã màu rêu. Đó là những ngôi nhà rường một gian hai chái (còn gọi là nhà bánh ú), và những ngôi nhà rường ba gian hai chái. Những cây cột lâu năm đã láng phẳng lì, bóng loáng, những vì kèo có chạm đầu rồng đuôi phượng chạy dài từ trên nóc xuống rất tinh xảo, những vì xuyên, vì trến cũng được chạm trổ rất tinh vi, những bức đố, liên ba, cũng được chạm khắc hoa văn, khảm xà cừ lung linh, những cánh cửa bàng khoa, thượng song hạ bảng cũng được chạm khắc công phu. Những chiếc tủ khám, kệ sách nhỏ nhắn, xinh xắn hay chiếc sập xe đặt ngay chính giữa ngôi nhà đẹp quá. Những bộ bàn ghế trường kỷ đen óng đặt hai gian tả hữu của ngôi nhà để tiếp khách chứ người trong nhà (nhất là đàn bà con gái) ít khi được ngồi.
Tôi vào thăm nhà bà Hà Thị Thú, một ngôi nhà rường điển hình còn giữ được nguyên bản nét đặc trưng của kiểu nhà rường, ngôi nhà ba gian hai chái, mái lợp ngói liệt nằm giữa không gian vườn cổ trồng nhiều cây tạp mộc, ngôi nhà được ngăn cách bằng hai lớp cửa, lớp cửa bên ngoài bước vào là cửa “thượng song hạ bảng”, và lớp cửa bàng khoa nhiều cánh được thiết kế thay cho bức sáo che cho Đông phòng và Tây phòng.
Nhà ông Hồ Văn Tế, ngôi nhà rường ba gian hai chái được xây dựng vào năm 1880, nằm trong khuôn viên có cổng, hàng rào chè tau xanh cắt xén thẳng tắp, sân lát gạch, vườn trồng nhiều cây cổ thụ. Nội thất ngôi nhà rất đẹp, từ vì kèo, xuyên, trến, đòn tay...đều được chạm trổ nhiều hoa văn hoạ tiết chữ thọ theo hình tròn rất sắc xảo, các bức đố có cửa theo hình vòm cung ngăn cách các gian nhà với phòng ngủ.
Được biết, cả làng Phước Tích hiện vẫn còn rất nhiều ngôi nhà rường hàng trăm tuổi như thế, một ngôi làng cổ xưa quý hiếm. Nhưng có lẽ quý hơn nữa là lối sống, nếp sống.
VÀ NẾP SỐNG CŨNG CỔ:
Có lẽ bởi tên chữ của làng là Phước Tích có nghĩa là tích tụ phước đức cho con cháu muôn đời sau. Nên bà con trong làng có nếp sống rất hiền hoà, mọi người sống với nhau không có ngăn cách, tối lữa tắt đèn có nhau, nhà nầy nhà kia người ta bước qua bước về với nhau qua hàng rào chè tàu như người trông một nhà mà không ai la rầy ai.
Cũng cần nói thêm rằng hầu hết con dân trong làng đều theo Phật, trong những ngôi nhà rường, ngay gian chính giữa người ta thiết hai bàn thờ rất cổ kính và tách biệt, bàn thờ Phật ngay phía trước và bàn thờ tổ tiên, ông bà ngay phía sau. Đây là không gian tâm linh của ngôi nhà nên thường được thiết kế có độ sáng tối rất vừa phải mờ mờ âm u chỉ vừa đủ thấy lối vào để hương khói tạo ra một sự linh thiêng thường nhật trong ngôi nhà. Và để nhắc nhở và dạy dỗ con cháu, các chủ nhà sáng tối thường chăm lo hương khói và quét suốc rất sạch sẽ, trang nghiêm để con cháu nhìn vào mà học tập để khi ra đường bọn chúng biết làm điều lành tránh điều ác.
Chính vì lẽ đó mà chúng tôi nhận thấy ở làng cổ Phước Tích có một nếp sống rất đẹp, người trong làng rất hiếu khách, họ tiếp khách rất nồng nhiệt, tay bắt mặt mừng, và đặc biệt hơn như ông Hồ Văn Tế còn chắp tay vái chào và nói “A Di Đà Phật” dẽo kẹo như mấy thầy mấy cô trong chùa; còn Bà Hà Thị Thú thì niềm nở, nhiệt tâm nhiệt tình. Tiếp chúng tôi, cả ông Tế và bà Thú đều mặc cổ phục rất đường hoàng, lịch sự, nói năng nhẹ nhàng từ tốn, họ mời mời chúng tôi chỉ bằng những cóc nước chè xanh, những trái cây tươi...hái từ trong vườn nhà mà nghe thậm nhậm và ngọt ngào quá.
Tôi hỏi thăm, thì được mọi người trong nhà cho hay: “truyền thống làng Phước Tích theo Phật, với lại sống trong ngôi nhà rường hàng trăm năm tuổi là di sản của tổ tiên nhiều đời để lại mình cũng phải chọn một nếp sống xưa cho thích hợp, đó vừa là văn hoá cũng vừa là tiếp nối cha ông...”
Nhưng cũng rất báo động, bởi trong làng và nhất là trong những ngôi nhà rường thường chỉ có những người cao tuổi sinh sống, con cháu họ đã đi làm ăn xa, hoặc đi lập nghiệp ở vùng khác nên trong làng chỉ còn những người già sống với nhau và họ đang lo sau nầy khi trăm tuổi nằm xuống không biết truyền lại cho ai và liệu thế hệ sau có giữ gìn được của quý của cha ông như chính họ không?
Một ngôi nhà vườn cổ đẹp
Nhà cổ bà Hà Thị Thú
Nhà cổ của ông Hồ Văn Tế
Nội thất nhà ông Hồ Văn Tế
Những nét chạm khắc tinh xảo trên kèo nhà
Bà Hà Thị Thú đang tựa cửa lo âu người kế thừa
Một ngõ xóm đẹp

Ô. Hồ Văn Tế mặc cổ phục tiếp khách
