Theo sử liệu thiền môn, năm 1987, trong lúc đang tịnh dưỡng tại Đà Lạt, Trưởng lão Hòa thượng nằm mộng thấy mình ôm cổ một con chim phụng hoàng lớn đang cất cánh bay lên không trung. Tỉnh giấc, ngài khởi tâm muốn tìm một nơi thanh tịnh tại đây để Tăng Ni tu tập. Nhân duyên hội đủ, khi đi khảo sát, KTS.Trần Đức Lộc đã giới thiệu khu vực đỉnh núi mang tên Phụng Hoàng. Được sự cho phép của các cấp chính quyền hữu quan, thiền viện làm lễ đặt đá và khởi công xây dựng vào ngày 8-4-1993.

Tổng thể thiền viện do Trưởng lão Hòa thượng viện chủ phác thảo. Kiến trúc các hạng mục công trình do KTS.Vũ Xuân Hùng và Trần Đức Lộc vẽ qua ý kiến của Hòa thượng. Kỹ sư Tín thi công công trình.

Sau 8 tháng thi công, thiền viện được xây dựng xong phần cơ bản, chia ra làm 4 khu vực: Ngoại viện (đón khách), Tịnh thất của Hòa thượng viện chủ, Nội viện Tăng và Nội viện Ni. Khu vực nội viện gồm có: Thiền đường, Tăng đường, Trai đường, Nhà bếp, Thiền thất và các công trình phụ khác. Khu nội viện là nơi du khách không được phép vào để đảm bảo sự yên tĩnh, chuyên tu cho các thiền sinh.

Vào ngày 8-2-1994, thiền viện Trúc Lâm tổ chức lễ khánh thành. Chư Tăng Ni vào nội viện sống theo Thanh quy của thiền viện, đi vào nề nếp tu tập, lấy tông chỉ “Phản quan tự kỷ” làm bổn phận chính, sống trong tinh thần lục hòa. Đến năm 1999, thiền viện có sửa chữa và xây dựng thêm một số công trình: Nhà khách Tăng, Lầu trống, Thư viện, Nhà trưng bày,...

Cổng tam quan thiền viện Trúc Lâm - Ký họa: KTS.Trần Xuân Hồng

Chánh điện thiền viện Trúc Lâm có diện tích 192m2, được thiết kế mái cong đậm chất cổ truyền. Bên trong chánh điện, chính giữa là thờ tượng Đức Phật Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni cao khoảng 2m; tay phải cầm cành hoa sen đưa lên, thuật ngữ trong nhà thiền gọi là "niêm hoa vi tiếu"; bên phải tôn tượng Đức Bổn Sư là tôn tượng Bồ-tát Văn Thù, bên trái là tôn tượng Bồ-tát Phổ Hiền - Ký họa: KTS.Phan Đình Trung

Khu đất rộng 24ha nhưng phần xây dựng thực tế chỉ khoảng 2ha, còn lại là cây xanh và cảnh quan - Ký họa: NTK.Lê Quang Khánh

Tháp xá-lợi trong thiền viện Trúc Lâm - Ký họa: KTS.Linh Hoàng

Thiền viện Trúc Lâm không chỉ là nơi chuyên tu thiền mà còn là một trong những thắng cảnh nổi tiếng của Đà Lạt, đã trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài nước để tham quan, lễ Phật, nghiên cứu - Ký họa: KTS.Phan Đình Trung