Ngày tưởng niệm Bồ-tát xuất gia, giữa làn hương thanh nhẹ, lòng người hướng về hạnh nguyện tầm thanh cứu khổ của Ngài.

Bao người đã đến quỳ dưới chân Ngài, với những nỗi niềm chưa biết nói cùng ai. Có người cầu qua cơn bệnh, có người lo cho con, có người đứng lặng thật lâu rồi cúi đầu mà khóc. Từng tiếng niệm hồng danh theo hơi thở, khi rõ, khi nấc nghẹn. Đời người có những lúc cần một nơi để nương tựa, để những phút yếu lòng không còn phải giấu đi. Trước dung nghi từ hòa của Bồ-tát, người đến lễ gửi gắm niềm tin rằng nỗi khổ của mình được lắng nghe.

Trong phẩm Phổ môn của kinh Pháp hoa, Đức Phật nói đến hạnh tùy duyên hiện thân thuyết pháp của Bồ-tát Quán Thế Âm. Tùy căn cơ chúng sinh, Ngài hiện thân thích hợp để hóa độ. Lòng đại bi luôn đi cùng trí tuệ và phương tiện. Suy ngẫm về sự thị hiện ấy, ta học nơi Ngài cách đến với từng cảnh ngộ, hiểu nỗi khổ của người để có thể nâng đỡ cho phù hợp.

Điều mình muốn trao chưa hẳn là điều người đang cần. Trước một nỗi buồn, lời chỉ dẫn chỉ có ích khi người nghe có thể đón nhận; đôi khi, họ cần được ngồi yên bên ai đó trước đã. Còn với người đang đói, một bữa cơm có thể là điều cần hơn cả lúc ấy. Muốn hiểu được điều đó, ta phải chịu khó lắng nghe và biết đặt ý riêng của mình xuống.

Có khi người chưa nói hết mình đã muốn khuyên, người còn đau mình đã mong họ buông xuống. Ta nói điều đúng nhưng nói quá sớm, khi lòng người còn chưa đủ sức đón nhận. Ngồi lại nghe cho hết một câu chuyện, đôi lúc khó hơn nói một lời đạo lý. Học hạnh Quán Âm, ta tập dành cho người khoảng lặng ấy. Chưa giúp được gì, ít nhất đừng khiến họ càng khó giãi bày.

Ảnh: Nguyên Minh

Để nghe được tâm tư của người đối diện, ta cũng cần nhận ra những xao động trong lòng mình. Có những lúc ngoài sân đã yên mà trong lòng mình vẫn còn đối đáp với một câu nói từ hôm trước. Người nói có thể đã quên, mình vẫn đem ra nghĩ tới nghĩ lui. Mang theo nỗi bất bình ấy, ta dễ nghe lời người khác qua sự tổn thương của chính mình. Tâm đang bận như thế, làm sao nghe người cho trọn? Cho nên, muốn lắng nghe, ta phải biết trở lại xem mình đang vướng ở đâu. Biết có buồn giận, có tự ái, thì nhận rõ như vậy. Đừng vội theo đó mà nói, mà làm. Ngồi yên, trở về với hơi thở, biết rõ từng niệm sanh rồi diệt. Công phu bắt đầu ngay chỗ mình nhận ra và không tiếp tục chạy theo. Tâm bớt bị cuốn đi thì việc lắng nghe mới có thêm chỗ cho sự cảm thông.

Nhành dương trong tay Bồ-tát gợi lên đức nhẫn và sự nhu hòa. Ở giữa đại chúng, công phu ấy được thử thách bằng những việc rất bình thường. Đang làm việc mà bị nhắc một câu, mình có chịu nghe không? Sự khó chịu vừa khởi đã cho ta thấy chỗ còn chấp giữ cần phải tu. Biết mình đang nóng thì khoan nói. Đợi lòng lắng lại rồi, điều cần thưa cứ thưa cho rõ, việc cần sửa cứ thành thật sửa. Lỡ nặng lời với huynh đệ thì nhận lỗi, đừng đem lý lẽ che đi sự vụng về của mình.

Tịnh bình cam lồ nhắc ta về sự thanh lương. Giữa một cuộc bất hòa, khi được nghe hết lời mà không bị vội vàng quy lỗi, người đối diện có thể bớt căng thẳng, không còn thấy cần phải tự vệ bằng những lời gay gắt. Chuyện chưa hẳn đã giải quyết xong, nhưng hai bên đã có thể bình tĩnh nói với nhau. Chút dịu mát ấy là điều ta có thể đem đến trong sinh hoạt hàng ngày.

Để có được sự bình tĩnh ấy, công phu trong thiền đường cần được tiếp nối khi bước ra làm việc. Trong giờ ngồi thiền, ta tập biết vọng tưởng là không thật mà không chạy theo, giữa lúc tiếp xúc với huynh đệ ta tập nhận ra niệm hơn thua trước khi nó thành lời gây tổn thương. Có khi vẫn lỡ lời, nhưng biết nhìn lại thì ta còn có chỗ để sửa. Đừng đợi mọi việc yên hết mới lo tu, chính lúc gặp việc ta mới thấy rõ những tập khí còn sâu.

Ngay cả khi làm việc thiện, ta cũng cần xoay trở lại chính tâm mình. Giúp người xong mà lòng cứ chờ một lời cảm ơn, người không nhớ đến mình thì buồn. Vậy là ta biết trong việc lành vẫn còn xen sự mong cầu. Nhận ra rồi thì tập buông. Người nhận đã có nỗi khó riêng giúp để họ bớt nhọc, đừng để họ phải mang thêm gánh nặng làm vừa lòng người đã giúp. Còn chỗ nào chưa buông được, cứ thành thật nhận để tiếp tục tu.

Nhận ra sự vụng về của mình, ta càng thấy cần nương theo hạnh nguyện của Bồ-tát mà tu học. Những việc lành nhỏ bé chưa đủ để ta tự nhận mình là hóa thân của Ngài, điều thiết thực là thành thật nhìn vào chỗ còn chấp giữ để tiếp tục sửa mình. Học hạnh Quán Âm vì thế gắn liền với từng ngày sống giữa đại chúng.

Với người xuất gia, ngày vía Bồ-tát còn là dịp nhớ lại chí nguyện thuở ban đầu. Năm tháng đi qua, việc đạo tràng có thể nhiều hơn, điều học được cũng rộng hơn, nhưng tâm hơn thua đã vơi bớt chưa? Câu trả lời nằm trong cách mình sống hàng ngày chính là giữa lúc bận rộn, mình vẫn nhận ra huynh đệ đang mệt để đỡ một tay và người đang buồn vẫn cảm thấy có thể tìm đến mình nói chuyện. Đó là những điều gần gũi để tự soi xét công phu. Được sống trong đại chúng, cùng nhau làm việc và nhắc nhở nhau sửa đổi, mỗi ngày ta đều có dịp thấy lại mình. Duyên lành ấy cần được quý trọng.

Trước Đức Quán Âm, ta nhớ đến người đã cúi đầu lặng khóc. Nỗi niềm ấy có thể cũng đang ở trong lòng một huynh đệ cùng lễ hôm nay. Không phải ai cũng dễ nói ra điều mình đang chịu đựng. Nghĩ vậy, ta muốn sống sao cho người ở gần bớt ngại ngần khi cần tìm một người để nói chuyện.

Hồi chuông bảo mãn vang lên, rồi dần tan vào khoảng trời thu. Một vệt nắng vừa qua thềm, chiếu lên nhành dương bên tịnh bình cam lồ. Dưới ánh mắt từ hòa của Đức Bồ-tát, ta cúi đầu nguyện học hạnh Ngài, giữ lời nhu hòa và đem chút thanh lương đến người đang khổ. Ngoài kia, giữa bao tiếng nói cười, vẫn có những tiếng khổ cần một tấm lòng đủ lặng để nghe.