Trong ký ức của lớp người muôn năm cũ, hay gợi nhắc những hoài niệm, chừng như vẫn nghe văng vẳng đâu đây tiếng pháo giao thừa, cái không khí gắn liền với những tờ báo xuân xưa.

Theo cùng sự vận động chung của đời sống báo chí, tự cổ chí kim, báo Tết là một ấn phẩm luôn ít nhiều được mong đợi. Với mọi tờ báo, giai phẩm Tết luôn là số báo đẹp nhất, phong phú nhất trong một năm. Bài vở số Tết được tòa soạn chuẩn bị từ mấy tháng trước Tết. Bìa báo số Tết bao giờ cũng phải đẹp hơn, mang nhiều ý nghĩa, hấp dẫn độc giả.

Trong dòng chảy đó, báo chí Phật giáo cũng không phải là ngoại lệ. Ngót trăm năm qua, những giai phẩm Tết của các tờ báo Phật giáo bao giờ cũng là một số quan trọng. Từ lúc công nghệ in ấn, thiết kế còn thô sơ cho đến khi đã được cải tiến hiện đại, bìa báo Tết Phật giáo cũng phát triển từ đơn giản cho đến cầu kỳ. Những ngày cuối năm, lục trong tàng thư, tìm lại những giai phẩm Tết của các tờ báo Phật giáo đã từng được xuất bản, cũng là dịp để nhìn lại chặng đường phát triển của báo chí Phật giáo từ những buổi đầu.

Ở miền Nam, Từ Bi Âm được cấp phép ngày 30-4-1931 và ra số đầu tiên 1-1-1932, được xem là một trong những tờ báo Phật giáo đầu tiên. Tờ báo này tồn tại từ đầu năm 1932 đến khoảng tháng 7 năm 1945, ra được 235 số, được định hình là dạng thức nguyệt san. Đây là tờ báo tồn tại lâu nhất trong thời kỳ này, với thời gian gần 14 năm và cũng là một trong những tờ báo “nhà giàu”, khi chất lượng giấy in của Từ Bi Âm lúc nào cũng thuộc dạng tốt nhất thời bấy giờ. Đặc biệt, hình thức khổ báo được in ấn trên khuôn 16cm x 24cm với mỗi số báo định lượng trung bình 50 trang, in tại nhà in Nguyễn Văn Của (Sài Gòn). Với thời gian tồn tại lâu dài của mình, Từ Bi Âm có những ấn phẩm Tết rất đặc sắc. Trong đó, bìa báo Tết thường được thiết kế với hình ảnh chư Phật, Bồ-tát. Với kỹ thuật in của báo giấy trước 1945, bìa báo Tết của Từ Bi Âm là một trong những ấn phẩm có chất lượng trong thời kỳ này.

Cùng thời với Từ Bi Âm còn có Viên Âm ở Huế, tồn tại trong 12 năm, từ 1933 đến 1945. Tổng cộng Viên Âm ra được 78 số. Viên Âm trong thời gian này được định dạng là nguyệt san ra mỗi tháng một kỳ, trong đó, thường vào dịp Tết âm lịch hoặc trong những dịp đặc biệt sẽ ra số kép. Khổ báo của Viên Âm tương đối nhỏ, so với các tờ báo cùng thời khi định lượng chỉ 14,5cm x 22,5cm. Sau năm 1945, Viên Âm tục bản ra được 25 số (từ số 79 đến số 104), tồn tại từ 1949 đến 1951. Với 104 số và tồn tại trong thời gian dài, Viên Âm có những số báo Tết đặc biệt, tuy nhiên thiết kế trước 1945, các số Tết thường được chọn hình kỳ lân và hoa sen để biểu thị, sau năm 1945, bìa báo Tết của Viên Âm được thiết kế với hình ảnh trích từ cuộc đời Đức Phật, tiêu biểu như bìa báo Tết 1950.

Sau năm 1945, tại miền Bắc, Bồ Đề bán nguyệt san tồn tại từ 1949 đến 1954, trong 5 năm ra được 120 số. Từ 1951, tạp chí này đổi tên thành Bồ Đề tân thanh, định dạng bán nguyệt san ra mỗi tháng 2 kỳ vào ngày 1 và 15 hàng tháng. Khổ báo được định hình 14cm x 22cm. Số báo Tết 1950, được thiết kế với hình Đức Phật, màu sắc bìa sử dụng hai tone vàng, đỏ. Báo Tết năm 1951 đến năm 1953 vẫn giữ bìa báo như các số thường duy chỉ thay đổi màu sắc bìa tươi sáng hơn. Riêng số báo Tết 1954, được thiết kế với hình ảnh Bồ-tát Di Lặc với nụ cười hoan hỷ, làm cho bìa báo Tết năm đó có nét riêng.

Phật Giáo Việt Nam là tạp chí ra hàng tháng, do Tổng hội Phật giáo Việt Nam xuất bản, đặt tại chùa Ấn Quang. Báo tồn tại 4 năm từ 1956 đến 1959, ra được 28 số, khổ báo 16cm x 24cm, mỗi số trung bình 50 trang. Ba số báo Tết của Phật Giáo Việt Nam đều giữ bố cục bìa báo như thường kỳ, duy chỉ thay đổi màu sắc tươi sáng hơn.

Liên Hoa Văn Tập tồn tại từ 1955 đến 1966 ra được 137 số, khổ báo 15,5 x 23cm. Bìa báo được họa sĩ Phạm Đăng Trí trình bày, trong đó có các số báo Tết rất đặc biệt so với các tờ báo Phật giáo khác cùng thời. Đặc biệt nhất là bìa báo Tết 1962, được thiết kế với hình ảnh Bồ-tát Quán Tự Tại với bố cục cân đối, màu sắc hài hòa, mang tính mỹ thuật rất cao.

Giữ thơm quê mẹ là “tập san văn nghệ” ra hàng tháng do Hòa thượng Thích Nhất Hạnh sáng lập, Lá Bối xuất bản, khổ 18cm x 25cm, Giữ thơm quê mẹ số đầu ra mắt tháng 7 năm 1965 có hình thức như một tuyển tập thơ văn. Với thời gian tồn tại trong 2 năm và chỉ có duy nhất 1 số báo Tết vào năm 1966, bìa báo vẫn được định dạng như số thường duy chỉ có màu sắc nền được sử dụng màu đỏ hồng mang lại sự tươi sáng và không khí Tết.

Tạp chí Vạn Hạnh ra đời năm 1967 và đình bản năm 1975. Khổ báo 16cm x 24cm, mỗi số dày từ 150-300 trang. Hai số báo Tết đầu tiên vào năm 1967 và 1968 là hai ấn phẩm tiêu biểu của Vạn Hạnh.

Tạp chí Bát Nhã do Tổng vụ Tài chánh chủ quản. Bát Nhã tồn tại trong gần 2 năm, ra được 10 số báo. Trong đó có 1 số báo Tết năm 1973, bìa báo Tết của Bát Nhã được thiết kế với hình tượng Bồ-tát Di Lặc với lục tặc vây quanh, là vị Bồ-tát được thọ ký sẽ thành Phật trong vị lai. Hình ảnh bìa báo Tết của Bát Nhã được thiết kế với màu sắc hài hòa, hình ảnh trang nhã, vui tươi.

Hoằng Pháp, do Tổng vụ Hoằng pháp phụ trách. Báo 3 tháng ra 1 kỳ vào các dịp lễ Phật đản, Vu lan, Thành đạo, Xuân, khổ báo 15cm x 23cm. Trong hai năm tồn tại từ cuối 1973 và đến đầu 1975, báo ra được 6 số, trong đó có 2 số Tết, trong đó số báo Tết 1975 được thiết kế với trang bìa mang hình ảnh chư thiên trổi nhạc cúng dường, tương đối khác biệt với các tờ báo Phật giáo khác đương thời.

Ngoài các tờ báo kể trên, trong hệ thống báo chí Phật giáo còn có một số ấn phẩm Tết khác tiêu biểu như Hải Triều Âm của Tổng vụ Văn hóa, tập san Hoa Thiền và Theo dấu chân xưa của Phật học viện Huệ Nghiêm, Tiếng chuông sớm và đặc san Xuân Thanh bình của Giáo hội Phật giáo Cổ truyền Việt Nam.

Bìa báo Tết ngày xưa đẹp và tươi sáng. Do chưa có công nghệ in ấn và thiết kế hiện đại tác động, mỹ thuật được dụng công chăm nom cẩn thận hơn so với các bản thường kỳ. Hình ảnh bìa báo Tết Phật giáo thường được thiết kế dựa trên hình ảnh các vị Phật, Bồ-tát gắn với ngày xuân, hoặc hình ảnh biểu tượng mang tính thiền vị, tính dân tộc. Vì vậy, bìa các giai phẩm Tết của báo chí Phật giáo xưa mang một nét đẹp giản dị nhưng không kém phần tinh tế thể hiện được đầy đủ nội dung cần được truyền tải trong ấn phẩm, sức sống và là diễn trình của một giai đoạn báo chí Phật giáo trước năm 1975.