Trang nghiêm khóa lễ tưởng niệm

Hiện diện tại lễ tưởng niệm có Hòa thượng Thích Nhựt Hỷ, Chứng minh Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM; Hòa thượng Thích Lệ Trang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.HCM, Trưởng ban Quản trị chùa Phổ Quang; Thượng tọa Thích Thiện Quý, Phó Trưởng ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM; Thượng tọa Thích Trung Nguyện, Phó Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM; chư tôn đức Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM; chư Tăng và Phật tử chùa Phổ Quang.

Tại Địa Tạng các trong khuôn viên chùa Phổ Quang - nơi an trí tháp mộ Liệt nữ Quách Thị Trang, chư tôn đức dâng hương tưởng niệm, ôn lại sự kiện lịch sử vị Thánh tử đạo đã hy sinh khi tham gia biểu tình phản đối chính quyền Việt Nam Cộng hòa đàn áp Phật giáo năm 1963.

Liệt nữ Quách Thị Trang, pháp danh Diệu Nghiêm

Quách Thị Trang, pháp danh Diệu Nghiêm, sinh ngày 4-1-1948 tại làng Cổ Khúc (làng Khuốc), huyện Tiên Hưng, Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên). Thân phụ là ông Quách Văn Bội, thân mẫu là bà Hà Thị Vân. Quách Thị Trang là con thứ tư trong một gia đình có 6 anh chị em gồm 4 trai, 2 gái.

Năm 1954, trong cuộc di cư vào Nam, 6 anh chị em Trang theo mẹ vào ở vùng Chí Hòa (Sài Gòn). Từ lúc vào Sài Gòn, Trang được vào học lớp Đệ II.B Trường tư thục Trường Sơn ở đường Lê Văn Duyệt, Sài Gòn. Chị tham gia Gia đình Phật tử Minh Tâm, gia nhập Liên đoàn Học sinh Phật tử vào đầu tháng 8-1963.

Năm 1963, chị tích cực tham gia các phong trào đấu tranh chống chế độ và chính sách kỳ thị tôn giáo của chính quyền Việt Nam Cộng hòa lúc bấy giờ.

Đêm 20-8-1963, các chùa bị tổng tấn công, Tăng Ni và Phật tử có mặt tại chùa đều bị bắt.

Sáng 25-8-1963, Quách Thị Trang có mặt trong số hơn 5.000 sinh viên, học sinh biểu tình ở Công trường Diên Hồng, ngay trước cổng chính chợ Bến Thành. Cuộc biểu tình này do Ủy ban Chỉ đạo học sinh liên trường tổ chức nhằm chống lại lệnh “Thiết quân luật” của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Cảnh sát nổ súng thẳng vào đoàn biểu tình. Quách Thị Trang đã bị bắn khi ấy mới 15 tuổi.

Mộ phần Thánh tử đạo Quách Thị Trang tại chùa Phổ Quang (P.Tân Sơn Hòa, TP.HCM)

Sau khi bị bắn, cảnh sát đã đem thi hài chị Quách Thị Trang về chôn trong Nghĩa trang Bộ Tổng Tham mưu vì muốn giấu kín cái chết này. Tuy nhiên, danh tính của chị được xác nhận và các sinh viên, học sinh cùng đông đảo người dân ở Sài Gòn đã tổ chức một đám tang lớn cho chị nhằm phản đối hành động này của chính quyền. Sau này, gia đình cải táng mộ phần chị trong khuôn viên chùa Phổ Quang.

Tháng 8-1964, tròn một năm sau khi Quách Thị Trang ngã xuống nơi Công trường Diên Hồng, Ban kiến tạo Đài kỷ niệm Quách Thị Trang được thành lập do sinh viên Vũ Quang Hùng làm Trưởng ban, tiến hành quyên góp kinh phí xây dựng tượng đài. Trong vòng 1 tháng, việc tạo tượng bán thân Quách Thị Trang được họa sĩ Mai Lân hoàn tất. Sau năm 1975, Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam chính thức lấy tên Quách Thị Trang đặt cho khu vực công trường Diên Hồng nơi chị hy sinh.

Sau hơn 10 năm được di dời từ khu vực trước chợ Bến Thành về công viên Bách Tùng Diệp phục vụ cho việc thi công ga Bến Thành của tuyến metro số 1, vào tháng 9-2024, thực hiện kết luận chỉ đạo của Ban Thường vụ Thành ủy, UBND TP.HCM đã có ý kiến chỉ đạo về vị trí đặt tượng Liệt nữ Quách Thị Trang. UBND Thành phố giao Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan khẩn trương thực hiện công tác di dời tượng Quách Thị Trang đặt tại khu vực 3 (trước cao ốc The One).

Lưu niệm tại Địa Tạng các - chùa Phổ Quang (P.Tân Sơn Hòa, TP.HCM)

Tại chùa Phổ Quang, sau khi đại trùng tu, Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM cũng đã tôn tạo lại tháp mộ Thánh tử đạo Diệu Nghiêm - Quách Thị Trang trong khuôn viên chùa để tưởng niệm về một thời bi hùng của Phật giáo Việt Nam.