Liệt nữ Quách Thị Trang, pháp danh Diệu Nghiêm

Nói với phóng viên Báo Giác Ngộ trước thềm xuân Giáp Thìn (2024), ông Quách An Đông, em trai của liệt nữ Quách Thị Trang, hiện sống ở hải ngoại, chia sẻ:

- Chị Quách Thị Trang của tôi là con thứ tư và tôi là con thứ sáu trong gia đình có bảy anh chị em. Chị Trang là người con ngoan hiền và vô cùng hiếu thảo. Chị yêu thương anh chị em và anh chị em yêu thương chị vô cùng. Chị cũng là một Phật tử thuần thành.

Mẹ tôi vẫn kể rằng sau ngày Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu và nhất là sau ngày 20 tháng 8 khi các chùa bị đánh phá và các Tăng Ni, Phật tử bị bắt giữ, chị khóc rất nhiều. Nhiều đêm chị quỳ cạnh đầu giường của mẹ tôi và khóc đến đỏ cả mắt. Mẹ tôi hỏi vì sao chị khóc. Chị ôm mẹ và thưa với mẹ rằng: “Con không thể sống được khi các thầy phải tự thiêu, Phật giáo bị đàn áp, các chùa bị tấn công và đập phá, các thầy bị bắt giữ và đánh đập như thế”. Cho đến ngày mẹ tôi lâm trọng bệnh, mẹ tôi vẫn nhớ những đêm dài đã khóc cùng chị và vỗ về an ủi chị.

* Được biết, qua một lần trò chuyện tại Báo Giác Ngộ, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống cho biết gia đình mình đóng góp nhiều nhất cho học bổng Quách Thị Trang, tiếp sức cho nhiều hoàn cảnh khó khăn được tiếp tục đến trường học hành. Dịp này, ông có thể chia sẻ thêm về cảm nghĩ của mình đối với việc làm ý nghĩa trên?

- Tất cả các anh chị em của chị Trang và các cháu của chị đều rất hoan hỷ khi biết, qua PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, là số các em học sinh được tặng học bổng mỗi năm một tăng.

Đại gia đình của chị Trang vô cùng nhớ ơn PGS.TS Nguyễn Thiện Tống đã bỏ ra biết bao công lao để tổ chức chương trình học bổng hàng năm. Các em quá thiếu thốn mà vẫn ham muốn học tập làm chúng tôi rất cảm động. Rất mong số tiền ít ỏi sẽ giúp đỡ các em phần nào trong việc trau dồi kiến thức cần cho tương lai của các em.

Điều làm chúng tôi rất cảm kích là sau hơn nửa thế kỷ từ ngày chị Trang hy sinh còn có những người có lòng nhớ đến chị và làm những việc để tưởng nhớ đến chị như PGS.TS Nguyễn Thiện Tống. Chúng tôi cũng cảm kích không kém khi thấy các em học sinh cùng lứa tuổi với chị Trang khi chị hy sinh cũng đang cố gắng để biết về chị.

Ông Quách An Đông, em trai của Liệt nữ Quách Thị Trang

* Ông và gia đình có điều gì muốn chia sẻ hay nguyện vọng gì muốn gửi đến lãnh đạo Phật giáo TP.HCM?

- Chúng tôi vô cùng cảm tạ các vị lãnh đạo Phật giáo TP.HCM đã luôn luôn lo lắng đến chuyện di dời tượng Quách Thị Trang về chỗ chị đã hy sinh.

Khi chị Trang hy sinh, chị chẳng đòi hỏi gì hơn là bình đẳng tôn giáo và tự do cho Tăng Ni, Phật tử đã bị đánh đập và giam cầm vào ngày 20 tháng 8 trong Pháp nạn 1963 và những năm tháng trước đó. Gia đình của chị cũng không dám đòi hỏi gì hơn khi biết tượng chị sẽ được dời về chỗ cũ ở Công trường Quách Thị Trang.

Ðứng về phương diện của một Phật tử Việt Nam, tôi xin mạn phép nghĩ rằng tượng Quách Thị Trang và chuyện hy sinh của chị là biểu tượng của tinh thần hào kiệt và yêu nước của thanh niên sinh viên học sinh Sài Gòn thời 1963 và nhắc nhở Phật giáo đồ về thời Pháp nạn. Tưởng niệm Hòa thượng Thích Quảng Đức và các Tăng Ni đã vị pháp thiêu thân và nhớ lại sự hy sinh của thanh niên sinh viên học sinh thời ấy mà biểu tượng là chị Quách Thị Trang là chuyện đáng làm.

Tôi xin ghi lại ở đây vài dòng thơ của thi sĩ Vũ Hoàng Chương, một thi sĩ rất nổi danh thời bấy giờ:

Nơi tám ngả công trường, hịch vải chưa nhòa khí tiết

Chúng tôi đặt với tinh thần bất diệt

Của cuộc đấu tranh mười tám tháng trước đây

Tượng Quách Thị Trang, người nữ sinh hào kiệt

Để thiên thu trường cửu đối cao dày

Trời nghiêng đất lệch có ngày

Đá kia tượng vững, chí này trơ trơ.

Tôi cũng xin ghi thêm vài dòng nữa của một thi sĩ nổi tiếng khác, thi sĩ Trụ Vũ đang ở TP.HCM:

Quách Thị Trang ơi! Hồn Em hãy nhận

Bó hoa vàng dân tộc kính dâng Em.

Mong rằng tình thần đấu tranh mà biểu tượng là chị Quách Thị Trang sẽ còn mãi mãi. Và cũng mong dân tộc còn dành nhiều bó hoa vàng cho chị Quách Thị Trang.