![]() |
Đại đức Thích Thiện Lâm - Ảnh:NVCC |
Nhân duyên bục giảng và sứ mệnh trao truyền
Sự gặp gỡ nào trong đạo Phật cũng bắt nguồn từ chữ "duyên", và việc được đứng lớp, chia sẻ giáo pháp, đồng hành cùng Tăng Ni sinh đối với Đại đức Thích Thiện Lâm là một nhân duyên lớn, là niềm hạnh phúc trong tinh thần tiếp nối và phụng sự.
Theo Đại đức, người xuất gia trước tiên phải "học Phật, hiểu Phật và hành pháp". Nhưng khi khoác lên mình thêm chiếc áo của người làm giáo dục, vai trò ấy không chỉ dừng lại ở việc tu học cho tự thân, mà còn là trách nhiệm truyền tải kiến thức, kinh nghiệm và khơi dậy lý tưởng tu học cho thế hệ kế thừa. Nếu thế học chú trọng truyền đạt kiến thức và bồi dưỡng kỹ năng, thì giáo dục Phật giáo mang một sứ mệnh đặc thù hơn: không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn là sự tu học để chuyển hóa nội tâm. Trong môi trường đó, người giảng viên dạy học không chỉ bằng trang sách, mà bằng thân giáo, khẩu giáo và ý giáo; đặt trên nền tảng của Văn - Tư - Tu. "Người trò cần phải học, người thầy cũng cần phải học. Người trò cần phải tu, người thầy cũng cần phải tu ở mọi lúc mọi nơi. Chính sự tương giao và đồng hành tu học ấy mới giúp những kiến thức khô khan được tiêu hóa, trở thành nguồn dưỡng chất nuôi lớn giới thân huệ mạng." Đại đức nhấn mạnh.
Cần nhiều kiên nhẫn và tâm từ bi
Gắn bó với bục giảng từ các lớp Trung cấp đến môi trường Học viện, Đại đức Thiện Lâm thấu hiểu sâu sắc những khó khăn mang tính đặc thù của giáo dục Phật giáo. Một lớp học của Tăng Ni sinh thường có sự chênh lệch lớn về độ tuổi, xuất gia từ nhiều hệ phái, đạo tràng khác nhau, dẫn đến nền tảng kiến thức nền không đồng đều.
Điều này đòi hỏi người giảng viên phải có sự uyển chuyển, khéo léo trong phương pháp sư phạm và đặc biệt là lòng kiên nhẫn và tâm từ bi. Đại đức tâm niệm: "Đi dạy cũng giống như đi gieo hạt. Có những hạt đủ duyên sẽ nảy mầm ngay, nhưng cũng có những hạt phải đợi một thời gian rất dài. Người thầy trao đi kiến thức nhưng không nên đặt áp lực lên bản thân hay lên học trò. Cứ để giáo pháp thấm từ từ một cách tự nhiên, đến lúc đủ lượng và chất, quả ngọt sẽ trổ".
Đứng trước thực tế đôi khi Tăng Ni sinh tốt nghiệp Học viện nhưng lại lúng túng trước những công tác Phật sự tại tự viện, Đại đức nhìn nhận vấn đề một cách bao dung. Mỗi cá nhân có một sở trường và nhân duyên riêng; giáo dục không thể đào tạo ra một con người hoàn hảo ở mọi lĩnh vực. Quan trọng nhất là trong từng môn học, từng giai đoạn, Tăng Ni sinh đáp ứng được yêu cầu tu học và tìm thấy thế mạnh để dấn thân phụng sự.
![]() |
Thời khóa tụng kinh cùng đại chúng ở Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM |
Trí tuệ nhân tạo và giới hạn của sự thực chứng
Trước sự bùng nổ của công nghệ đặc biệt gần đây là trí tuệ nhân tạo (AI), giáo dục Phật giáo cũng đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Đại đức Thiện Lâm nhìn nhận sự đóng góp của công nghệ trong giáo dục với tinh thần cởi mở, cho rằng đối với giới nghiên cứu và học Phật, công nghệ mở ra cơ hội tiếp cận kho tàng Thánh điển nhanh chóng, vượt qua rào cản ngôn ngữ và thời gian.
Tuy nhiên, Đại đức cũng chỉ ra ranh giới rõ ràng: "Công nghệ hay AI chỉ là phương tiện, là chiếc bè đưa người qua sông. Nó có thể cung cấp cho chúng ta kiến thức, lý thuyết, tổng hợp thông tin, nhưng nó tuyệt đối không thể thay thế con người trong việc 'tu học chuyển hóa nội tâm'".
Theo Đại đức, Tăng Ni trẻ hiện nay rất nhạy bén, nhiệt huyết và có tư duy tốt. Việc sử dụng công nghệ là điều tất yếu, nhưng cần phải được soi sáng bởi "chánh niệm tỉnh giác". Người học phải biết mình đang dùng công cụ ấy để làm gì, nó mang lại giá trị gì cho sự tu tập và hoằng pháp, thay vì để công nghệ dẫn dắt và làm mai một khả năng tư duy phản biện.
Giữ vững cốt lõi Giới - Định - Tuệ trong kỷ nguyên hội nhập
Để giáo dục Phật giáo Việt Nam phát triển ổn định, dung hòa giữa tinh thần nhập thế và hoằng pháp, Đại đức Thích Thiện Lâm gợi mở 3 phương diện trọng tâm cần gìn giữ và phát huy.
Thứ nhất, lấy Giới luật, giới hạnh và đời sống tu tập làm nền tảng căn bản. Một môi trường tu học cần duy trì nề nếp thiền môn quy củ, dưới sự dìu dắt trực tiếp của chư tôn đức Tăng Ni, để hành giả có cơ hội nỗ lực thực hành giáo pháp, hướng tới sự thành tựu tam vô lậu học: Giới - Định - Tuệ.
Thứ hai, chú trọng nâng cao chất lượng nghiên cứu trong đào tạo Phật học. Công tác này đòi hỏi năng lực tiếp cận hệ thống kinh điển một cách bài bản, kết hợp với phương pháp nghiên cứu học thuật nghiêm túc và tư duy độc lập. Đặc biệt, việc trau dồi ngoại ngữ là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao khả năng đối thoại, giúp Phật giáo hội nhập sâu rộng trên trường quốc tế.
Thứ ba, gắn kết chặt chẽ giáo dục Phật giáo với đời sống nhân sinh và tinh thần dấn thân phụng sự. Bằng việc vận dụng linh hoạt tinh thần từ bi và trí tuệ của đạo Phật, nền giáo dục cần đóng góp thiết thực vào việc giải quyết các vấn đề đương đại của con người, thể hiện qua công tác giáo dục đạo đức, chăm sóc sức khỏe tinh thần, cũng như các hoạt động thiện nguyện, bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng cộng đồng nhân ái.
![]() |
Tri ân và tiếp nối |
Ký ức về Ân sư và bài học "chánh niệm tỉnh giác"
Trên con đường tu học và dấn thân vào sự nghiệp giáo dục, dấu ấn từ chư vị tôn đức luôn là ngọn hải đăng soi đường cho Đại đức Thích Thiện Lâm. Khi được hỏi về kỷ niệm sâu sắc nhất, Đại đức xúc động nhớ về Bổn sư của mình - Hòa thượng Thích Thiện Tánh (chùa Long Đức, Gò Công, Tiền Giang cũ). Không phải là những triết lý cao siêu, bài học định hướng cho cả cuộc đời của Đại đức lại đến từ lời dạy giản dị trong lúc chấp tác của thầy: "Phải để tâm tỉnh thức, lau thì lau cho sạch, dọn thì dọn cho gọn". Lúc nhỏ, chú tiểu chỉ biết vâng lời làm theo. Nhưng mãi sau này, khi đã đi sâu vào nghiên cứu triết học Phật giáo và thực hiện luận án Tiến sĩ, Đại đức mới thấu hiểu ngụ ý sâu xa của Bổn sư. "Để lau được sạch, dọn được gọn, người ta phải nhiếp tâm, đặt trọn vẹn sự chú ý vào hành động hiện tại. Đó chính là cốt tủy của 'chánh niệm tỉnh giác'. Chỉ khi có chánh niệm, công việc mới nhẹ nhàng và trọn vẹn.", Đại đức xúc động chia sẻ.
Niềm vui lớn nhất của người giảng viên Phật giáo đôi khi không chỉ là điểm số cao hay bằng cấp của học trò, mà là nhìn thấy sự tăng trưởng đạo tâm trên nền tảng tri thức ấy. Và có lẽ, bài học "chấp tác" năm xưa từ vị thầy khai pháp đầu tiên vẫn đang được Đại đức Thích Thiện Lâm cần mẫn trao truyền lại cho các thế hệ Tăng Ni sinh hôm nay, bằng cả trái tim lòng biết ơn của một người thầy áo nâu trên bục giảng.



