Một biểu tượng được Tăng Ni, Phật tử kính trọng

“Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào chịu ảnh hưởng trực tiếp từ vị Thầy tâm linh của mình là Tổ Huệ Đăng. Ngài đi làm cách mạng, nhưng qua nhiều chia sẻ của Hòa thượng, tôi nhận thấy trong tâm hồn của ngài luôn luôn nghĩ tới Phật, luôn có sự hiện hữu của Thầy Tổ”, đó là nhận định của Đức Pháp chủ GHPGVN - Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng, vị đã từng thân cận Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào từ sau ngày đất nước thống nhất, qua các Phật sự tại Giáo hội, Ban Trị sự Phật giáo TP.HCM cũng như Báo Giác Ngộ.

Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào trong phái đoàn Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam thăm Lào, năm 1976

Đức Pháp chủ cho biết nếu nhìn qua hình thức, sẽ thấy khoảng cách rất lớn giữa Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào với các vị lãnh đạo cùng thời của ngài như: Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Siêu, Hòa thượng Thích Trí Tịnh, Hòa thượng Thích Minh Châu… Kỳ thực, tâm hồn các ngài lại gặp nhau, do đó đã có sự hợp tác và trợ duyên cho nhau một cách hài hòa, không hề có sự ngăn ngại trong các Phật sự của Giáo hội ở giai đoạn đầu đầy khó khăn.

Nói cách khác, tâm hồn lớn của các ngài gặp nhau trong một thể thống nhất, vì Đạo pháp, vì Dân tộc.

“Tôi nghĩ nếu làm cách mạng mà có tâm hồn lớn như Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào thì sẽ đem lại nhiều lợi lạc lớn cho đất nước, cho tôn giáo. Bởi ngài đã làm cách mạng với tâm hồn của một người có tôn giáo, lúc hoàn thành trách nhiệm thì trở về với đời sống của nhà tu hành thực sự. Do đó, được mọi người, mọi giới kính trọng”, Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng từng chia sẻ.

Đức Pháp chủ cho biết đó cũng là lý do chính yếu để chư tôn túc ở các miền, cũng như Tăng Ni, Phật tử không chỉ tại TP.HCM mà cả nước luôn dành sự kính trọng đối với Đại lão HT.Thích Thiện Hào, một vị giáo phẩm lãnh đạo tôn giáo.

Điều không phải ai cũng làm được

Với GHPGVN giai đoạn đầu, Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào có một vai trò rất quan trọng không chỉ tại TP.HCM mà cả nước, là chiếc cầu nối để lãnh đạo Đảng hiểu Phật giáo, đồng thời tạo thuận duyên để các nhà tu được làm việc đạo theo hạnh nguyện.

Những ai thân cận ngài đều có những ấn tượng hết sức tốt đẹp về nhân cách của một vị giáo phẩm lãnh đạo mẫu mực, chuẩn chỉ trong công việc, cẩn ngôn trong mọi phát biểu và đạo tình trong ứng xử, hết lòng vì Đạo pháp và Dân tộc.

Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào (đứng, đang phát biểu) trong một buổi họp, làm việc tại tòa soạn Báo Giác Ngộ - Ảnh: Tư liệu GN

Rất nhiều người vẫn nhớ tới Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào với lòng ngưỡng mộ, trong suốt thời ngài làm lãnh đạo, đứng đầu Phật giáo TP.HCM, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự, có ảnh hưởng rất lớn đối với Phật giáo các tỉnh, thành phố nhưng rất cẩn trọng trong Tăng sự. Chưa bao giờ ngài tham dự vào hàng Giới sư của các Đại giới đàn mà chỉ giữ vai trò của người tổ chức (Ban Kiến đàn). Ngài nhất định từ chối khi có sự thỉnh cầu ngài vào hàng Giới sư nhưng lại sẵn sàng dấn thân, lên đường đến các địa phương đang gặp khó khăn về Phật sự, các nơi có đồng đạo đang gặp nguy khốn…

Chính điều đó làm nên nhân cách của ngài, sự tự trọng của một nhà lãnh đạo tôn giáo, nói như Đức Pháp chủ từng nhận định: “Không phải ai cũng làm được”!

Đôi dòng tiểu sử

Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào thế danh Trương Minh Đạt, sinh Tân Hợi (1911) tại làng An Phú Đông, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định - nay thuộc phường An Phú Đông, TP.HCM.

Là con một, nhưng ngài được song thân cho xuất gia theo tâm nguyện, năm 16 tuổi đầu sư học Phật với Tổ Huệ Đăng, một Tăng sĩ trí thức dấn thân hoạt động yêu nước, được Tổ ban pháp danh Trừng Thanh, thuộc dòng thiền Liễu Quán.

Năm Canh Ngọ 1930, ngài được Tổ cho đặc cách thọ tam đàn Cụ túc giới tại Giới đàn chùa Giác Hoằng và được ban pháp tự Pháp Quang, pháp hiệu Thiện Hào, chính thức nối pháp đời thứ 42 dòng Thiên Thai Thiền Giáo tông.

Đại lão Hòa thượng tham gia hoạt động yêu nước rất sớm, từ năm 1945 đã tích cực gia nhập Hội Phật giáo Cứu quốc Nam Bộ, tỉnh Gia Định, đồng thời tham dự và làm Trị sự trưởng Giáo hội Tăng-già Nam Việt tỉnh Mỹ Tho (1951-1954), tham gia Đảng Lao động Việt Nam; làm Hội trưởng Hội Lục hòa Tăng và Lục hòa Phật tử, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam, làm Ủy viên Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Tây Nam Bộ; Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam.

Năm Quý Mão 1963, ngài tham dự Đại hội Phật giáo châu Á tại chùa Quảng Tế - Bắc Kinh, Trung Quốc; về Hà Nội vinh dự gặp gỡ Hồ Chủ tịch lần đầu tiên. Sau đó, ngài lên đường đi thăm các nước trong khối Xã hội chủ nghĩa ủng hộ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Năm Mậu Thân 1968, ngài làm Ủy viên Hội đồng Cố vấn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Năm 1969, ngài tháp tùng phái đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra thăm miền Bắc và được gặp gỡ Hồ Chủ tịch lần cuối cùng.

Lễ tưởng niệm 29 năm ngày Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào viên tịch, do GHPGVN TP.HCM tổ chức tại Việt Nam Quốc Tự - Ảnh: Tâm Quý

Năm 1975, sau khi miền Nam được giải phóng, ngài trở về Sài Gòn phụ trách công tác dân vận về tôn giáo của Chính phủ. Năm 1977, ngài được suy cử làm Phó Chủ tịch Thường trực Ban liên lạc Phật giáo yêu nước TP.HCM.

Giữa năm 1976, trong cuộc bầu cử Quốc hội chung cả nước, ngài đã đắc cử đại biểu Quốc hội khóa VI, được cử làm Ủy viên Ủy ban Văn hóa giáo Dục, Ủy viên Ủy ban soạn thảo Hiến pháp của Quốc hội sau đó làm Ủy viên Thường vụ Quốc hội.

GHPGVN thành lập (1981), được suy tôn Thành viên Hội đồng Chứng minh, suy cử đảm nhiệm Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, sau đó làm Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự; Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự Phật giáo TP.HCM (1982); Trưởng ban Trị sự Phật giáo Thành phố cho đến ngày viên tịch; Chủ nhiệm Báo Giác Ngộ.

Từ năm 1987 đến 1997, ngài luôn quan tâm tới việc tổ chức Đại giới đàn và đảm nhiệm Trưởng ban Tổ chức mà chưa bao giờ tham dự vào hàng Giới sư dù được thỉnh mời nhiều lần.

Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Hào được Đảng, Nhà nước tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huy chương Vì sự nghiệp Đại Đoàn kết toàn dân và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Thuận thế vô thường, ngài viên tịch vào ngày 20-7-1997 (nhằm ngày 16 tháng 6 năm Đinh Sửu) tại chùa Xá Lợi, TP.HCM để lại sự kính tiếc trong hàng triệu Tăng Ni, Phật tử và sự kính trọng về một nhân cách lớn, một Tăng sĩ Việt Nam dấn thân vào các hoạt động yêu nước nhưng không bao giờ rời tâm hồn của người có tôn giáo là đạo Phật truyền thống gắn bó 2.000 năm với dân tộc.