Khi nói đến cờ Phật giáo thế giới, có thể chúng ta đều ít nhiều biết đến do Henry Steel Olcott, một người Mỹ, sáng tác từ cuối thế kỷ XIX. Tuy nhiên, để cờ Phật giáo thế giới trở thành Đạo kỳ của Phật giáo Việt Nam, một biểu tượng tinh thần mà Phật giáo đồ Việt Nam nhiều thế hệ ra sức gìn giữ và bảo vệ, từ khi nào có lẽ ít người biết đến.

Hòa thượng Tố Liên (1903-1977)

Tháng 5-1950, sau khi dự Đại hội thành lập Hội Liên hữu Phật giáo thế giới, Hòa thượng Tố Liên đã mang lá cờ Phật giáo thế giới về Việt Nam. Ngày 6-5-1951, tại Đại hội thống nhất Phật giáo ba miền tại chùa Từ Đàm để thành lập Tổng hội Phật giáo Việt Nam, ngài Tố Liên đã tặng lá cờ cho Tổng hội và được chính thức chấp thuận là Đạo kỳ của Phật giáo Việt Nam.

Hòa thượng Tố Liên là một trong những vị tôn túc có ảnh hưởng lớn trong phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam tại miền Bắc nói riêng và toàn quốc nói chung. Đến nay, nhiều di sản để lại của ngài vẫn còn nguyên giá trị, trong đó có việc mang lá cờ Phật giáo thế giới về Việt Nam.

Hòa thượng Tố Liên thế danh là Nguyễn Thanh Lai, sinh năm Quý Mão (1903) tại làng Quỳnh Lôi, tổng Kim Liên, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội), trong một gia đình Nho học.

Ngài xuất gia với Tổ Thích Thanh Tích tại chùa Hương năm 13 tuổi. Ngài đã từng trụ trì chùa Côn Sơn (Hải Phòng).

Năm 1935, ngài được Hội Việt Nam Phật giáo Bắc Kỳ cung thỉnh ra chùa Quán Sứ để chung lo Phật sự, giảng dạy, chủ sám và khai mở các Đại giới đàn, và tổ chức nhiều sinh hoạt về văn hóa và xã hội của Phật giáo miền Bắc thời đó.

Sau một thời gian dưỡng bệnh tại Côn Sơn, khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Hòa thượng lại trở về Quán Sứ, vận dụng tri thức và khả năng vốn có để ứng dụng Phật sự trong hoàn cảnh mới của đất nước. Ý thức trách nhiệm trước sứ mệnh lịch sử Dân tộc và Đạo pháp, ngài vận động thống nhất Phật giáo, đoàn kết Tăng-già. Hội Tăng Ni Chỉnh lý Bắc phần, tiền thân của Giáo hội Tăng-già Bắc Việt do ngài làm Chủ tịch được thành lập năm 1950.

Hòa thượng Tố Liên là một trong những vị tôn túc có ảnh hưởng lớn trong phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam tại miền Bắc nói riêng và toàn quốc nói chung. Đến nay, nhiều di sản để lại của ngài vẫn còn nguyên giá trị, trong đó có việc mang lá cờ Phật giáo thế giới về Việt Nam.

Tháng 5-1950, ngài đại diện cho Phật giáo Việt Nam đi dự Hội nghị thành lập Hội Liên hữu Phật giáo thế giới tại Sri Lanka và đưa Phật giáo Việt Nam tham gia với tư cách sáng lập viên của Hội này, đồng thời được Đại hội suy cử làm Đệ nhất Phó Hội trưởng kiêm Đại diện Hội Liên hữu Phật giáo thế giới tại Việt Nam.

Năm 1951, Ngài là một trong những sáng lập viên Tổng hội Phật giáo Việt Nam, tổ chức thống nhất Phật giáo toàn quốc, gồm cả Tăng-già và cư sĩ thuộc Bắc, Trung, Nam để phù hợp với đà tiến chung của Phật giáo thế giới và được suy cử giữ chức Phó Hội trưởng Tổng hội Phật giáo Việt Nam.

Tháng 9-1952, Hòa thượng Tố Liên dự Đại hội Phật giáo thế giới tại Nhật, nhằm tăng cường Phật sự như phổ biến giáo lý Đức Phật trong các tổ chức giáo dục, thực hiện các công tác nhân đạo, thành lập Đoàn Thanh niên Phật tử thế giới.

Từ năm 1945 đến năm 1954, ngài là vị trụ trì chùa Quán Sứ, trung tâm của Phật giáo miền Bắc. Ngài đã thành lập các tổ chức cứu trợ đồng bào nạn nhân chiến tranh và các cô nhi viện Quán Sứ, Tế Sinh, thành lập Trường Tiểu học Khuông Việt tại chùa Quán Sứ; Trường Trung học Vạn Hạnh tại chùa Hàm Long, Hà Nội.

Trong thời gian trụ trì chùa Quán Sứ, ngài cho khắc in kinh rất nhiều và phổ biến trong toàn quốc bộ “Việt Nam Phật điển tùng san”. Đồng thời, chủ nhiệm và chủ bút nguyệt san “Phương Tiện”, hậu thân của tuần báo “Đuốc Tuệ”.

Trong việc chấn chỉnh giáo chế, phục hoạt đoàn thể Tăng-già, Hòa thượng Tố Liên nhấn mạnh phải thực hiện hai nhiệm vụ, thứ nhất phải phục hoạt lễ nghi truyền thọ giới luật mà Phật chế định đúng như pháp; thứ hai cần chỉnh đốn phục sức, nghi lễ thiền môn sao cho thống nhất để tạo tính hòa hợp của đoàn thể. Truyền thọ giới luật là sinh hoạt đặc thù của Tăng sĩ Phật giáo. Việc Tăng sự đó bấy lâu nay đều thực hành phi pháp phần nhiều.

Hòa thượng Tố Liên phát biểu tại Hội nghị thành lập Hội Liên hữu Phật giáo thế giới, tháng 5-1950

Ngài nhận định, “trong chốn thuyền lâm nước ta hiện nay vẫn còn giữ được khuôn phép đàn giới. Nhưng lễ nghi phần nhiều đơn sơ lắm, không có gì là nghiêm mật, ông thầy truyền giới, học trò thụ giới phần nhiều cẩu thả, làm việc như chiếu lệ cả, không có một chút tinh thần gì, thực là một sự đáng buồn” ¹. Ngay từ bước đầu để hình thành tư cách Tăng sĩ đã không trang nghiêm thì làm sao có được đoàn thể Tăng-già như pháp. Sự tổ chức thiếu thống nhất, sơn môn nào cũng có thể tổ chức cho truyền thọ giới luật mà không kiểm soát được nên đoàn thể Tăng-già thiếu mất trang nghiêm. Một điều tệ lậu hơn nữa, đôi khi Đàn giới mở ra nhưng không có người thọ giới. Chính điều đó làm cho sinh hoạt Tăng sự mất đi giá trị của chính nó.

Cái buồn đây là cái buồn cho những vị độ tuổi đương còn trẻ, sức còn mạnh mà lại có tính chất thông minh, có thể học tập cho sau này thành tài đạt đức, mà cam tâm bỏ phí cả thì giờ báu ngọc, không chịu học tập tu trì để tương lai hiệp lực cùng nhau mà làm các sự nghiệp của Phật Tổ được truyền lại. Chỉ khu khu mỗi người giữ một ngôi chùa để chiếm lấy cái địa vị an nhàn tự đắc...

Hòa thượng Tố Liên

Mục tiêu lập quy về vấn đề xây dựng và quản lý giáo sản được phong trào Chấn hưng Phật giáo hướng đến, Hòa thượng Tố Liên định hình cần phải minh định tài sản chung của Giáo hội, do Giáo hội quản lý. Vào thời điểm bấy giờ, chùa chiền không nằm trong sự quản lý chung nhất mà lại do cá nhân mỗi Tăng sĩ tự tạo lập và điều hành hoạt động. Về mặt tích cực thì Giáo hội không phải bận tâm về việc tổ chức cấp cơ sở nhiều, vì bấy giờ điều hành ở cấp trung ương đã khó mà vươn dài tay ra đến cơ sở là điều bất kham. Tuy nhiên tiêu cực cũng xuất hiện vì sinh ra những tệ lậu không mong muốn. Khi chủ quyền của Tăng sĩ đối với chùa chiền được khẳng định mà Giáo hội không có quyền điều chỉnh, định hướng thì cơ sở phát triển một cách tràn lan, vô tổ chức, Tăng sĩ bắt đầu lười nhác, chỉ sống đời sống cầu an mà không lo cho việc chung của Phật giáo.

Chính ngài Tố Liên nhận định rõ ràng về việc này, “cái buồn đây là cái buồn cho những vị độ tuổi đương còn trẻ, sức còn mạnh mà lại có tính chất thông minh, có thể học tập cho sau này thành tài đạt đức, mà cam tâm bỏ phí cả thì giờ báu ngọc, không chịu học tập tu trì để tương lai hiệp lực cùng nhau mà làm các sự nghiệp của Phật Tổ được truyền lại. Chỉ khu khu mỗi người giữ một ngôi chùa để chiếm lấy cái địa vị an nhàn tự đắc là một ông chủ, bo bo giữ lấy dăm bảy mẫu ruộng, một vài sào vườn, quanh năm lấy lợi lộc ấy mà chu cấp cho uế thân” ². Chính sự quản lý giáo sản có phần lỏng lẻo như thế mà sinh ra thâm hao của cúng mà đàn-việt quy hướng cho Tam bảo.

Đến năm 1958, Hòa thượng là một thành viên sáng lập và được suy cử vào Ban Trị sự Trung ương Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam. Sau đó vì bệnh duyên và tuổi cao, ngài tĩnh tu ở chùa Quán Sứ, Quỳnh Trân và một số nơi tại miền Bắc. Chiều ngày 13-2-Đinh Tỵ (1-4-1977), ngài đã viên tịch tại chùa Quán Sứ.

Sự nghiệp và đạo hạnh của Hòa thượng đã đi vào lịch sử Phật giáo Việt Nam, với công lao lớn trong cuộc Chấn hưng Phật giáo nước nhà và đưa đạo Phật Việt Nam góp mặt với Phật giáo thế giới.

--------------

¹ Tố Liên, “Tấm gương nước ngoài: Đàn giới ở Trung Hoa”, Đuốc Tuệ, số 46, 27/10/1936, tr.3; ² Tố Liên, “Cái buồn chung của Tăng giới thiếu niên trụ trì hiện nay”, Đuốc Tuệ, số 42, 29/9/1936, tr.3.