Tiền & nhân cách

GN - Tôi đến Khu công nghiệp Đồng Nai 2, TP.Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai làm việc với Tập đoàn C.P (Công ty cổ phần C.P Việt Nam, 100% vốn đầu tư của Thái Lan). Buổi làm việc kéo dài đến quá trưa, sau buổi làm việc anh bạn người Thái Piyachok Piyangsu (trợ lý Phó Tổng Giám đốc) nghe và nói rất rành tiếng Việt, rủ tôi ra một quán ăn gần nơi làm việc ăn trưa. Chúng tôi vừa ăn vừa trò chuyện.

Một lúc khá lâu sau, có hai người một già một trẻ mà tôi phỏng đoán họ là hai cha con. Cháu trai khoảng 8 tuổi người gầy gò, đen đủi đi chân đất, mặc chiếc áo ngắn tay, chiếc quần đùi đã bạc màu, dắt người đàn ông (chừng trung niên) mù đang tự đệm đàn hát nghêu ngao đến não lòng điệu nhạc bolero nghe đượm buồn giữa trưa hè nắng gắt. Cháu trai một tay dắt người đàn ông, một tay cầm xấp vé số đến từng bàn mời thực khách mua ủng hộ.

Tôi vốn không thích trò chơi đỏ đen, cho dù đây là cuộc chơi công khai với các công ty xổ số của Nhà nước, nên tôi đã từ chối và rồi như một phản xạ tự nhiên, tôi móc ví lấy ra mấy ngàn đưa cho cháu trai như một hành động bố thí cho kẻ bất hạnh. Cháu bé lắc đầu quầy quậy và lẳng lặng dắt người đàn ông bỏ đi qua một bàn khác với thái độ “im lặng đáng sợ”. Anh bạn người Thái buột miệng nói một câu rất chuẩn xác đầy tính cách ngoại giao nhằm gỡ rối cho tôi: “Nhân cách, lòng tự trọng của cháu trai thật đáng quý anh ha!”. Tôi nghe lỗ tai mình lùng bùng, mặt nóng ran bởi lẽ quá ngượng với anh bạn người Thái Lan này. Nhưng trong lòng tôi cũng rung lên niềm tin vui pha lẫn sự kiêu hãnh, tự tôn dân tộc vì thái độ trong sáng, tự trọng phản diện qua hình ảnh đời nghèo của hai cha con người bán vé số dưới con mắt tôi và cả người nước ngoài.

Câu chuyện trên đã gián tiếp nhắc nhở “kẻ hèn” là tôi và người đời ôn lại bài học “vỡ lòng” về nhân cách và lòng tự trọng. Sự tế nhị trong đối nhân xử thế, trong ca dao tục ngữ “Giấy rách phải giữ lấy lề” hoặc “Đói cho sạch, rách cho thơm” vẫn còn nguyên giá trị cao đẹp. Trong một phần đời phải mưu sinh kiếm sống bằng bán vé số dạo, một cái nghề được coi là rẻ rúng trong xã hội, được nhìn với ánh mắt đầy cảnh giác của người đời mà mới là một trẻ thơ, cháu đã làm sáng trong bài học làm người, đó là: Nhân cách!

Trong khi đồng tiền đang làm tha hóa nhân cách, đẩy con người đến độ ham mê vật chất, lún sâu vào tội lỗi một cách mù quáng, chà đạp lên mọi giá trị, nhân phẩm, đạo đức, lòng tự trọng...,  quên cả “ Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín”, một bi kịch, mặt trái của thời hội nhập thì tấm gương trên đã chứng minh sự sáng trong những giá trị truyền thống cao đẹp, như câu tục ngữ “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”.