Giác Ngộ trích nội dung chính giới thiệu cùng bạn đọc, mở đầu cho chuyên mục Hướng tới Đại hội X và Kỷ niệm 45 năm thành lập GHPGVN.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn

Sự ra đời của GHPGVN ngày 7-11-1981 tại chùa Quán Sứ đáp ứng nguyện vọng thống nhất Phật giáo Việt Nam. Từ nhiều tổ chức, hệ phái và truyền thống tu học, Tăng Ni, Phật tử cùng đứng trong một Giáo hội thống nhất. Sự thống nhất ấy không xóa bỏ truyền thống riêng, mà tạo nên mái nhà chung, tôn trọng sự đa dạng trên nền tảng đoàn kết và hòa hợp.

Nhìn lại 45 năm, đoàn kết và hòa hợp chính là nguồn lực quan trọng giúp GHPGVN trưởng thành, từng bước hoàn thiện tổ chức và phát triển các hoạt động Phật sự theo phương châm “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”.

1. Tinh gọn tổ chức, nâng cao hiệu quả Phật sự

Cùng với việc đất nước sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh còn 34 tỉnh, thành phố, GHPGVN đứng trước yêu cầu kiện toàn tổ chức. Đây không đơn thuần là thay đổi địa giới hay tên gọi, mà là dịp nâng cao chất lượng quản trị, phân định rõ trách nhiệm và sử dụng tốt hơn nguồn lực của Giáo hội.

Tinh gọn tổ chức chỉ thực sự có ý nghĩa khi công việc Phật sự được giải quyết tốt hơn. Sáp nhập địa bàn chỉ thực sự có ý nghĩa khi sự phối hợp được thông suốt hơn. Giảm đầu mối phải đi cùng với tăng trách nhiệm. Không gian hành chính Giáo hội lớn hơn phải đi cùng với năng lực quản trị Phật sự tốt hơn.

Tôi cho rằng yêu cầu của giai đoạn mới không phải là làm cho bộ máy Giáo hội lớn hơn, mà là làm cho Giáo hội hoạt động tốt hơn; không phải tăng thêm đầu mối, mà nâng cao trách nhiệm; không chỉ thích ứng với sự thay đổi của đất nước, mà còn chủ động tạo ra những giá trị mới cho Đạo pháp, Dân tộc và con người Việt Nam.

Tinh gọn tổ chức chỉ thực sự có ý nghĩa khi công việc Phật sự được giải quyết tốt hơn. Sáp nhập địa bàn chỉ thực sự có ý nghĩa khi sự phối hợp được thông suốt hơn. Giảm đầu mối phải đi cùng với tăng trách nhiệm. Không gian hành chính Giáo hội lớn hơn phải đi cùng với năng lực quản trị Phật sự tốt hơn.

Trong quá trình kiện toàn tổ chức, điều Trung ương Giáo hội đặc biệt quan tâm là giữ gìn đoàn kết và hòa hợp. Sắp xếp tổ chức phải quy tụ được con người, phát huy được sở trường, tôn trọng truyền thống hệ phái và đặc thù địa phương. Tinh gọn bộ máy nhưng không làm giảm sự gắn kết; thay đổi tổ chức nhưng không để ảnh hưởng đến sự hòa hợp của Tăng-già.

GHPGVN mạnh không phải vì có nhiều tầng nấc tổ chức, mà vì mỗi cấp thực hiện đúng chức năng, mỗi vị đảm trách Phật sự ý thức rõ trách nhiệm và các nguồn lực được sử dụng đúng chỗ. Kỷ cương cần được củng cố, nhưng quản trị không thể chỉ dừng ở văn bản và thủ tục. Mục đích cuối cùng vẫn là tạo điều kiện cho Tăng Ni tu học, hành đạo và phụng sự nhân sinh hiệu quả hơn.

2. Phát triển nguồn nhân lực Phật giáo

Vấn đề có ý nghĩa lâu dài nhất chính là con người. Tương lai của GHPGVN không được quyết định trước hết bởi cơ sở vật chất, mà bởi chất lượng Tăng Ni. Thế hệ Tăng Ni của thời đại mới phải được trưởng dưỡng trên nền tảng Giới - Định - Tuệ, có đời sống phạm hạnh, có kiến thức Phật học vững vàng, đồng thời có khả năng hiểu xã hội mà mình đang phụng sự.

Giáo dục Phật giáo vì thế không nên chỉ hướng đến cấp bằng. Chúng ta cần đào tạo người có khả năng học, tu, hoằng pháp và gánh vác Phật sự. Ngoại ngữ, công nghệ, kỹ năng nghiên cứu và kiến thức xã hội là cần thiết; nhưng nếu thiếu giới hạnh và lý tưởng phụng sự thì khó tạo nên thế hệ kế thừa có chất lượng.

Bốn Học viện Phật giáo Việt Nam, 35 Trường Trung cấp Phật học, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam và hệ thống tự viện cần được kết nối chặt chẽ hơn; nghiên cứu kinh điển, dịch thuật, xuất bản và số hóa di sản cần được đầu tư có chiều sâu. Giáo hội đồng thời phải chủ động phát hiện, đào tạo và tạo điều kiện cho Tăng Ni trẻ có đạo hạnh, năng lực và tinh thần phụng sự. Chuẩn bị nhân sự kế thừa không phải là công việc của một nhiệm kỳ, mà là trách nhiệm đối với sự phát triển lâu dài của Giáo hội.

Hội nghị mở rộng Ban Thường trực Hội đồng Trị sự GHPGVN - Ảnh: Đăng Huy

3. Đổi mới hoằng pháp, đẩy mạnh phụng sự xã hội

Cùng với giáo dục là hoằng pháp và phụng sự xã hội. Đức Phật thuyết pháp vì hạnh phúc và an lạc cho con người. Vì vậy, thước đo của hoằng pháp không chỉ nằm ở số lượng đạo tràng hay số người nghe pháp, mà còn ở khả năng giúp con người chuyển hóa khổ đau, xây dựng đời sống đạo đức, gia đình hạnh phúc và cộng đồng nhân ái.

Trong những thập niên tới, Phật giáo cần quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề con người đang đối diện: áp lực đời sống, gia đình, giáo dục đạo đức, môi trường, già hóa dân số, người yếu thế và hệ quả xã hội của công nghệ. Từ bi không nên chỉ được nói đến như một đức tính; từ bi phải trở thành hành động. Trí tuệ không chỉ nằm trong kinh sách; trí tuệ phải giúp chúng ta nhận diện đúng vấn đề và phụng sự thích hợp.

4. Giữ vững bản sắc, chủ động hội nhập quốc tế

GHPGVN cần chuẩn bị lâu dài là bản sắc văn hóa và hội nhập quốc tế. Hội nhập không có nghĩa là hòa tan. Một truyền thống chỉ có thể đóng góp cho thế giới khi chính truyền thống ấy biết mình là ai và có gì để đóng góp.

Hoạt động đối ngoại Phật giáo đã góp phần giới thiệu hình ảnh Phật giáo, văn hóa và đất nước Việt Nam với bạn bè quốc tế. Giai đoạn tới cần tiến thêm một bước: từ tham dự đến đóng góp, từ hiện diện đến chủ động tham gia. Lịch sử lâu dài, truyền thống nhập thế, di sản văn hóa và kinh nghiệm hòa hợp hệ phái là những giá trị Phật giáo Việt Nam có thể đóng góp cho đối thoại, hòa bình, giáo dục, đạo đức, môi trường và phát triển bền vững.

GHPGVN đón tiếp Quốc vương và Hoàng hậu Thái Lan tại chùa Quán Sứ, Hà Nội - Ảnh: Đăng Huy

5. Giữ vững giá trị cốt lõi, hướng đến phát triển bền vững

Đổi mới không có nghĩa là phủ nhận những gì đã có. Trong giáo lý Duyên khởi, mỗi thành quả hôm nay đều có những nhân duyên từ quá khứ và đồng thời trở thành nhân duyên cho tương lai. Bốn mươi lăm năm qua đã tạo cho chúng ta nền tảng quan trọng. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là làm cho nền tảng ấy vững hơn, tốt hơn và thích ứng hơn với thời đại.

Cơ cấu có thể thay đổi, nhưng tinh thần hòa hợp không được thay đổi. Phương thức quản trị có thể đổi mới, nhưng giới luật và kỷ cương phải được giữ gìn. Công nghệ có thể ngày càng hiện đại, nhưng con người phải luôn là trung tâm. Hội nhập có thể ngày càng sâu rộng, nhưng bản sắc Phật giáo Việt Nam phải được trân trọng.

Nếu năm 1981 đánh dấu bước tiến lịch sử của thống nhất Phật giáo Việt Nam, thì năm 2026 cần mở ra chặng đường mới của nâng cao chất lượng Giáo hội. Đó là trách nhiệm đối với 45 năm đã qua và với những thế hệ Tăng Ni, Phật tử sẽ tiếp nối chúng ta.

Mọi đổi mới của Giáo hội cuối cùng phải trả lời được một câu hỏi rất giản dị: Sự đổi mới ấy có làm cho Đạo pháp được xương minh hơn, Tăng Ni tu học tốt hơn và con người được lợi lạc nhiều hơn hay không? Nếu trả lời được câu hỏi ấy bằng những kết quả cụ thể, Giáo hội sẽ không chỉ thích ứng với thời đại mà còn có thể đóng góp tích cực vào sự phát triển của thời đại.

Tôi tin rằng những tham luận và đề xuất tại Hội thảo sẽ không dừng lại trên các tập sách kỷ yếu, mà được tiếp tục chắt lọc thành những gợi mở thiết thực cho hoạt động Phật sự, hoàn thiện tổ chức và định hướng phát triển Giáo hội đến năm 2045.

Hướng đến năm 2045, điều chúng ta mong muốn không chỉ là một Giáo hội có tổ chức vững mạnh, mà là một Giáo hội có phẩm chất; không chỉ thích ứng với thời đại, mà còn góp phần vun bồi các giá trị đạo đức, nhân văn và trở thành nguồn lực tinh thần cho đời sống dân tộc.

Nếu năm 1981 đánh dấu bước tiến lịch sử của thống nhất Phật giáo Việt Nam, thì năm 2026 cần mở ra chặng đường mới của nâng cao chất lượng Giáo hội. Đó là trách nhiệm đối với 45 năm đã qua và với những thế hệ Tăng Ni, Phật tử sẽ tiếp nối chúng ta.

Hướng đến Đại hội đại biểu GHPGVN ngày 7-11-2026, tôi mong tinh thần nhìn lại để đổi mới, đổi mới để phát triển và phát triển để phụng sự tốt hơn sẽ được chuyển hóa thành những chương trình Phật sự cụ thể. Thành công của một nhiệm kỳ không chỉ được đo bằng những việc đã hoàn thành, mà còn bằng nền tảng để lại cho sự phát triển lâu dài của GHPGVN.

(Tựa của GN)