“Mẹ đang ở vùng lụt. Con có tiền thì cho mẹ ít nhiều gì với nghe!”. Khi tá hỏa bắt máy gọi lại, giọng mẹ tôi lẫn trong tiếng gió bạt ồn ã. Hóa ra, bà đang đi theo đoàn từ thiện do vị thầy trụ trì ngôi chùa làng quê ngoại tôi tổ chức. Mọi người lên đường bằng ô-tô, từ Đà Nẵng vào, ngay sau khi lũ rút đi hết. Tới nơi, mọi thứ phơi bày ra quá khốc liệt, hoang tàn. Sau khi móc sạch những đồng tiền cuối cùng để góp lại ủng hộ cho người dân vùng lụt, các bà trong đoàn lại í ới gọi cho người thân để vận động thêm “vì tội quá”.

Vốn dĩ không phải là người dạn gan, mẹ tôi thường rất sợ những chuyến xe đi xa. Vậy mà lần này, bà đi mà không hề cho chúng tôi biết. Cũng là lần đầu tôi được mẹ… xin tiền. Xin vì chuyện đích đáng. Tôi cảm động vô cùng, hứa với mẹ sẽ gom góp gửi sớm, để bà có thể thỏa lòng với ý muốn của mình. Nhiều ngày sau đó, qua những đoạn video ngắn gởi qua zalo, tôi “đồng hành” cùng hành trình của mẹ, đi qua những làng mạc tan hoang, xơ xác. Những cánh đồng xám xịt một màu, những con đường tan nát gập ghềnh. Nhưng cũng rồi trong một đoạn video, tôi bắt gặp những tiếng cười, của những người từ xa đến cứu trợ và của những người dân vùng lụt đi qua đã không còn cửa nhà. “Thôi khổ thì cũng khổ rồi. Còn cái quần dính da cũng ráng sống chớ sao. Rồi! Rồi! Cảm ơn mấy chị nhiều nghe!”. Tiếng cười, lời động viên an ủi của người tặng lẫn người nhận nặng rặt chất miền Trung, cứ vậy vang vọng giữa khung cảnh mênh mông xơ rơ vì đổ nát.

Từ nhỏ lớn lên ở quê, cho tới tận ngày rời quê vô Sài Gòn học đại học, tôi đã đi qua không biết bao nhiêu mùa bão lụt. Sau này, ký ức về những ngày chạy bão, coi lụt đôi khi nảy về trong tâm trí mỗi lúc thấy đài báo ở đâu đó có thiên tai. Đó là những ngôi nhà đổ sập ầm ầm trước mắt; bụi tre vặn mình bật gốc, trơ cọng; vườn tược cỏ cây bầm dập hoang tàn lẫn với gạch ngói, gỗ vụn; những người đàn bà khóc bên cỗ quan tài dấp nước hay cầm bó nhang lập lòe réo gọi tên chồng tên con đi trong ánh chạng vạng bên bãi biển;… Trước cơn cuồng nộ của tự nhiên, con người thật nhỏ bé, mong manh, của nả tích cóp bao năm đôi khi sau một đêm lại sạch trắng.

Những tháng ngày như vậy đã từng trôi qua ào ạt trước mắt tôi…

Nhưng không chỉ có khóc than, lạ lùng thay, giữa những lúc khổ sở trần ai, đôi lúc người ta vẫn cười, vẫn đùa giỡn với nhau. Hồi nhỏ, tôi từng không hiểu vì sao trong lúc khó khổ người ta vẫn cười. Mẹ từng cắt nghĩa cho tôi là cười để quên cái khổ, chứ khóc than làm sao sống tiếp. Phải chờ đến khi trưởng thành, tôi mới hiểu hết được ý nghĩa của điều mà mẹ nói.

Mùa lụt năm nay vô tiền khoáng hậu. Bất cứ người miền Trung nào cũng đều đồng ý với nhau điều đó. Nước về quá nhanh và hung hãn, kéo trôi mọi thứ trên đường đi, để lại những mất mát có thể và cả không thể đo đếm được. Mất của và mất cả sinh mạng. Người vùng lụt hỏi nhau sống tiếp thế nào với mớ tan hoang này, và người tứ xứ nhìn về vùng lụt cũng băn khoăn có thể làm gì để giúp miền Trung sống tiếp sau những trận lũ kinh hoàng đến thế. Sau lụt, nhà nước vào cuộc, người dân cũng vào cuộc, đạo nghĩa tương thân tương ái lại đến lúc phát huy hết lẽ vốn có xưa nay. Giúp cái ăn, giúp cái mặc, rồi chuyện giúp dựng lại nhà cũng được tính đến. Chiến dịch “Quang Trung” được triển khai nhanh chóng với yêu cầu cấp thiết nhất là phải giúp người dân có nhà để đón Tết đang cận kề. Ừ thì, dẫu bão lụt đi qua, khó khổ trăm bề, hóa ra ai cũng còn có thể nghĩ đến Tết. Mọi nỗ lực đều lấy mốc đo đếm là cái Tết gần kề.

Người vùng lụt hỏi nhau sống tiếp thế nào với mớ tan hoang này, và người tứ xứ nhìn về vùng lụt cũng băn khoăn có thể làm gì để giúp miền Trung sống tiếp sau những trận lũ kinh hoàng đến thế. Sau lụt, nhà nước vào cuộc, người dân cũng vào cuộc, đạo nghĩa tương thân tương ái lại đến lúc phát huy hết lẽ vốn có xưa nay.

Đối với người miền Trung, hay kể cả mọi người Việt ở bất cứ đâu, cái nhà luôn là căn bản của một đời sống đàng hoàng, đầy đủ. Có an cư thì mới lạc nghiệp. Vậy nên, dựng lại một căn nhà, không chỉ đơn giản là dựng lên một chỗ dung thân, che mưa nắng cho một gia đình, vài gia đình, mà hơn nữa, dựng lại được căn nhà cũng đồng nghĩa tái tạo cho người dân vùng lụt niềm hy vọng. Để con người có thể lại cười thật to, thật sảng khoái mà sống tiếp, mà cật lực lo cho mấy đứa con ăn học nên người, dẫu có thể mùa sau, mùa sau nữa sẽ còn bão còn lụt nối nhau đi qua trên mảnh đất đã thấm đủ cằn cỗi.

Chính bằng niềm hy vọng, người dân quê miền Trung từng chống chèo bơi qua biết bao nhiêu mùa bão lụt mà có khi nước cuốn sạch, chừa lại mỗi cái… lai quần. Cũng bằng niềm hy vọng, người ta lại gắng gượng dậy giữa hoang tàn, mất mát tang thương với niềm tin còn người còn của. Và những đứa con miền Trung, dẫu khó dẫu khổ, vẫn nhen nhóm trong mình niềm hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn, xán lạn hơn, bằng con đường học vấn, với lời hứa không bao giờ bỏ cuộc lúc vác ba lô rời quê lên Sài Gòn.

Dân xứ này thường tin rằng cứ sau những ngày lụt có khi trời sẽ làm một hai trận mưa. Những trận mưa đó gọi là mưa “dọn lụt”. Xưa nay đều là vậy. Người ta phải tranh thủ khi đó để cào sạch bùn non ra khỏi nhà, khỏi sân để rủi khi nắng lên, bùn khô cong lại, chuyện dọn dẹp còn cực hơn bội phần.

Và rồi cũng sau những mùa lụt, bằng lớp bùn non được phủ lên mặt ruộng vườn, ông trời cũng trả lại cho người nông dân những luống rau xanh ngắt, những vồng khoai sắn tốt tươi, những ruộng mạ rập rờn trong gió xuân hứa hẹn vụ mùa phong nhiêu, no đủ. “Lụt lớn cỡ này, tốt ruộng, kỳ tới lại được mùa cho coi!”, mẹ tôi buột miệng cảm thán ngay trong những ngày nước dâng tứ bề. Mà hình như cả xứ này đều vậy, khóc thì khóc, khổ thì khổ, nhưng người ta chưa bao giờ để dòng nước bạc cuốn trôi mất niềm hy vọng ở tương lai.

Chiều nay, khi lướt Facebook, tôi bắt gặp những hình ảnh chụp đồng quê Điện Bàn được một anh bạn cùng quê Đà Nẵng đăng tải, nhân ngày về quê. Những mảnh ruộng bát ngát tới chân trời, trên lớp bùn non đã nảy lên chồi khoai, đọt bắp, báo hiệu sự sống cứ vậy mà hồi sinh. Mùa xuân này có thể chẳng trọn vẹn như mọi mùa xuân trước, Tết năm nay có thể cũng không sung túc như những cái Tết trước. Nhưng nếu Tết nghĩa là hy vọng (như tên một chương trình thường niên mỗi dịp cận giao thừa mà chúng ta thường thấy), thì bằng cách này hay cách khác, tôi tin người miền Trung vẫn có thể thấy được cái Tết của mình.