Lần đầu tiên, sự kiện quan trọng này được tổ chức ngoài Thủ đô Hà Nội, và diễn ra sớm hơn một năm theo nhiệm kỳ thông thường được quy định trong Hiến chương, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới, phát triển của đất nước.

Phật giáo đối với dân tộc

Trong dịp gặp chư vị đại biểu sau sự kiện lịch sử thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tại Phủ Chủ tịch, ngày 8-11-1981, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã khẳng định: “Đối với Việt Nam, nói đến tôn giáo, là người ta nghĩ ngay đến đạo Phật, đến những việc làm quý báu, việc làm đẹp đẽ của Tăng Ni, Phật tử. Đạo Phật ở Việt Nam đã mang màu sắc dân tộc Việt Nam rõ rệt. Có thể nói rằng Phật giáo Việt Nam đã góp phần làm sáng ngời lý tưởng của dân tộc, và trưởng thành cùng dân tộc”.

Lịch sử hai ngàn năm của Phật giáo Việt Nam đã chứng minh điều đó một cách thuyết phục.

Đó cũng là truyền thống, dấu son thành tựu của một quá trình lịch sử du nhập, gắn bó từ lúc Phật giáo theo bước chân các đoàn thương thuyền Ấn Độ đến Giao Châu. Qua quá trình đấu tranh xây dựng ý thức độc lập dân tộc, đấu tranh bảo vệ nền tự chủ, hòa bình và thống nhất của Tổ quốc, cũng như trong công cuộc hội nhập và phát triển của đất nước, đã hình thành nên truyền thống hộ quốc an dân - bản sắc của Phật giáo Việt Nam.

Nói như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong phát biểu tại Quốc hội Sri Lanka nhân chuyến thăm cấp nhà nước ngày 7 và 8-5-2026, về sự tương đồng giữa Việt Nam và Sri Lanka, rằng “Phật giáo và các giá trị văn hóa phương Đông đã góp phần nuôi dưỡng trong mỗi dân tộc tình yêu hòa bình, lòng nhân ái và ý thức cộng đồng”.

Với nền tảng giáo lý Duyên sinh, không hề phủ nhận, loại trừ những gì đã có, Phật giáo đã khiêm tốn nép mình hòa nhập và làm phong phú thêm cho tín ngưỡng, làm giàu thêm cho đời sống tinh thần của nhân dân ta, trở thành thành tố quan trọng trong nền văn hóa dân tộc.

Chuyển mình để cùng đất nước bước vào kỷ nguyên mới

Những năm gần đây, đất nước đang có những chính sách phát triển trong thời đại mới, dường như bất cứ ai cũng cảm nhận không khí ấy khẩn trương và quyết liệt trong đời sống hàng ngày, với phương châm “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả”.

Dấu ấn của công cuộc đó là việc sửa đổi Hiến pháp, trong đó có quyết định thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, bỏ cấp chính quyền trung gian cấp quận, huyện, thị xã; sáp nhập các địa phương từ 63 còn lại 34 tỉnh, thành phố như hiện nay.

Sau những điều chỉnh để thích ứng với sự đổi mới của đất nước, quan trọng hơn là hướng tới mục tiêu đem lại hiệu lực trong điều hành và hiệu quả trong thực hiện các Phật sự, và đích đến cuối cùng là sự thụ hưởng của Tăng Ni, Phật tử, tín đồ đạo Phật, nhằm củng cố niềm tin, gợi dậy tinh thần phụng sự, truyền thống hộ quốc an dân, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, góp phần vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Cùng với đó là nỗ lực phát triển kinh tế tăng trưởng 2 con số, phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới.

Những bước chuyển mình trên nhằm đưa chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn, hay nói cách khác, như khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức, bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp chính là để đưa chính quyền về gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn. Đất nước phát triển thì mọi người dân đều được thụ hưởng trực tiếp, công bằng các thành tựu phát triển đó.

Mục tiêu đó cũng chính nội dung của lý tưởng Bồ-tát trong truyền thống Phật giáo Việt Nam mà một số lãnh đạo đất nước đồng thời là Phật tử trong lịch sử đã xác lập và thực hiện.

Trước cuộc vận động đó, GHPGVN đã nhanh chóng có những điều chỉnh theo nhịp phát triển mới của đất nước, tạm dừng hoạt động của Giáo hội cấp quận, huyện, thị xã; sáp nhập Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh, thành phố; tiến hành tổ chức Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh thành, cũng như toàn quốc sớm hơn một năm, khẩn trương tiếp thu ý kiến xây dựng để sửa đổi Hiến chương, sáp nhập các Ban, Viện Trung ương và các ban chuyên môn ở tỉnh thành, vượt lên khó khăn để giữ sự nhịp nhàng với sự vận hành, các bộ luật sửa đổi phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Đến ngày 15-10-2026, 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn tất việc tổ chức Đại hội đại biểu Phật giáo, Ban Thường trực Hội đồng Trị sự cũng đã có những điều chỉnh nhân sự kịp thời trong định hướng giữ sự kỷ cương trong tổ chức, đạt được trí tuệ và ý chí tập thể quyết nghị qua các thông tư, nghị quyết, văn bản hướng dẫn, đặc biệt về quy định tuổi tác nhằm đảm bảo việc điều hành Phật sự theo định hướng Đổi mới - Hiệu lực - Hiệu quả.

Với đặc thù của một tổ chức tôn giáo có đông tín đồ và nhiều cơ sở nhất cả nước, GHPGVN đã có những điều chỉnh rất kịp thời. Việc thích ứng và đổi mới đó là rất kịp thời, nhưng vấn đề không phải dừng ở đó, mà quan trọng hơn là hướng đến mục tiêu đem lại hiệu lực trong điều hành và hiệu quả trong thực hiện các Phật sự, và đích đến cuối cùng là sự thụ hưởng của Tăng Ni, Phật tử, tín đồ đạo Phật, nhằm củng cố niềm tin, gợi dậy tinh thần phụng sự, truyền thống hộ quốc an dân, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, góp phần vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.