Không chỉ làm tốt nhiệm vụ truyền tải giáo lý Phật giáo, Báo Giác Ngộ còn thể hiện vai trò tích cực, chủ động trong việc gắn kết giữa đạo và đời, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lan tỏa các giá trị nhân văn, hướng thiện và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Cầu nối giữa giáo lý Phật giáo và cuộc sống hiện đại

Một trong những vai trò nổi bật nhất của Báo Giác Ngộ là đưa những giá trị cốt lõi của Phật giáo đến gần hơn với đời sống xã hội. Nếu trước đây việc tiếp cận giáo lý chủ yếu thông qua các tự viện, các khóa tu hoặc các bài giảng trực tiếp của Tăng Ni thì ngày nay, thông qua báo chí, đặc biệt là Báo Giác Ngộ, những tư tưởng từ bi, trí tuệ, vô ngã, vị tha, giải thoát, giác ngộ… được truyền tải một cách gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với nhịp sống hiện đại. Nhìn chung, nhiều vấn đề được báo đề cập bằng góc nhìn khoa học, thậm chí có những nội dung báo thẳng thắn bác bỏ cách tiếp cận theo hơi hướng mê tín, thúc đẩy người đọc nhìn nhận tôn giáo vừa ở góc độ tín ngưỡng lẫn triết lý và khoa học.

Ông Nguyễn Phước Lộc, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQVN TP.HCM xem lại bản giấy phép đầu tiên của Báo Giác Ngộ (1975) dịp đến thăm, chúc mừng báo nhân Ngày Báo chí Cách mạng VN 21-6-2026 - Ảnh: Quảng Đạo

Báo còn có nhiều chuyên mục giải đáp những vấn đề thực tiễn mà công chúng đang quan tâm như đạo đức gia đình, giáo dục con cái, ứng xử trong xã hội, bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe tinh thần, xây dựng lối sống lành mạnh… Qua đó, các giá trị tôn giáo không còn dừng lại ở phạm vi tín ngưỡng mà trở thành những chuẩn mực đạo đức có ý nghĩa phổ quát đối với cộng đồng.

Trong xã hội đa dạng về tín ngưỡng và tôn giáo, việc tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau giữa các cộng đồng là yếu tố quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Báo Giác Ngộ đã và đang thực hiện tốt vai trò này thông qua việc truyền tải những thông tin khách quan, tích cực về đời sống tôn giáo cũng như các hoạt động giao lưu, hợp tác giữa các tôn giáo. Báo không chỉ phục vụ riêng cho cộng đồng Phật tử mà còn hướng đến đông đảo bạn đọc trong xã hội. Các bài viết về văn hóa, lịch sử, đạo đức, giáo dục và các vấn đề xã hội có giá trị tham khảo rộng rãi đối với nhiều đối tượng độc giả khác nhau. Bằng ngôn ngữ ôn hòa, tinh thần đối thoại và thái độ tôn trọng sự khác biệt, báo góp phần xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh, thúc đẩy sự đồng thuận xã hội và tăng cường sự gắn kết giữa các tầng lớp nhân dân.

Đồng hành cùng dân tộc và đất nước

Truyền thống “Hộ quốc an dân” đã trở thành một đặc điểm nổi bật của Phật giáo Việt Nam qua nhiều thời kỳ. Kế thừa truyền thống đó, Báo Giác Ngộ đã thể hiện rõ vai trò đồng hành cùng dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thông qua các tuyến bài về chủ trương, chính sách liên quan đến tôn giáo, dân tộc, an sinh xã hội và phát triển đất nước, báo góp phần nâng cao nhận thức của Tăng Ni, Phật tử về trách nhiệm công dân, về nghĩa vụ tham gia xây dựng quê hương, đất nước.

Đặc biệt, báo luôn phản ánh sinh động những đóng góp của các Tăng Ni, Phật tử trong các phong trào thi đua yêu nước, các hoạt động từ thiện xã hội, chăm lo người nghèo, bảo vệ môi trường, ứng phó thiên tai, dịch bệnh. Qua đó khẳng định rằng người Phật tử chân chính không chỉ tu tập cho bản thân mà còn tích cực phụng sự cộng đồng, góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn.

Lãnh đạo Giáo hội, Chính phủ và TP.HCM tham dự sự kiện Kỷ niệm 50 năm ngày Báo Giác Ngộ ra số đầu tiên - Ảnh: Ngô Thúy Hồng

Phật giáo là một bộ phận quan trọng của văn hóa Việt Nam. Vì vậy, việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo cũng đồng thời là góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Báo Giác Ngộ dành nhiều dung lượng cho các chuyên đề về lịch sử Phật giáo Việt Nam, di sản văn hóa Phật giáo, kiến trúc chùa chiền, lễ hội truyền thống, văn học nghệ thuật Phật giáo và các danh nhân văn hóa gắn với Phật giáo. Những nội dung này giúp công chúng hiểu rõ hơn về những đóng góp của Phật giáo đối với tiến trình phát triển của dân tộc.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Báo Giác Ngộ góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới thông qua việc giới thiệu những nét đẹp của Phật giáo Việt Nam, những giá trị văn hóa truyền thống và những thành tựu phát triển của đất nước, nhất là qua các Đại lễ Vesak.

Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa giá trị văn hóa dân tộc và tinh thần hội nhập quốc tế đã giúp Báo Giác Ngộ trở thành một kênh truyền thông có bản sắc riêng, đóng góp tích cực vào việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Lan tỏa tinh thần nhân văn và trách nhiệm xã hội

Một trong những dấu ấn quan trọng của Báo Giác Ngộ là luôn đề cao các giá trị nhân văn, lòng yêu thương con người và trách nhiệm với cộng đồng. Đây cũng chính là điểm giao thoa giữa Đạo và Đời. Các chuyên mục của báo thường xuyên phản ánh những tấm gương sống đẹp, những nghĩa cử cao quý, những cá nhân và tập thể có nhiều đóng góp cho xã hội. Những câu chuyện giản dị nhưng giàu tính nhân văn ấy góp phần nuôi dưỡng lòng nhân ái, khuyến khích tinh thần thiện nguyện và xây dựng văn hóa sẻ chia trong cộng đồng.

Báo cũng quan tâm đến những nhóm yếu thế trong xã hội như người nghèo, người khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người già neo đơn. Việc phản ánh những hoàn cảnh cần giúp đỡ không chỉ mang ý nghĩa thông tin mà còn tạo nên sự kết nối giữa những tấm lòng nhân ái với những người đang cần sự hỗ trợ.

Thượng tọa Thích Tâm Hải, Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ tham luận, trình bày về các hoạt động, chương trình sau mặt báo của Báo Giác Ngộ tại Hội nghị Tổng kết công tác báo chí và xuất bản năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 - Ảnh: Việt Dũng

Thông qua các bài viết về bảo vệ môi trường, bảo vệ động vật, sống xanh, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, Báo Giác Ngộ còn góp phần thúc đẩy ý thức trách nhiệm của con người đối với hệ sinh thái và sự phát triển bền vững. Đây là những vấn đề mang tính toàn cầu nhưng cũng rất gần gũi với triết lý sống hài hòa của Phật giáo.

Năm 1996, Ban Biên tập Báo Giác Ngộ đã thành lập Ban Từ thiện xã hội; ban hiện có 10 chương trình chính: Cứu trợ khẩn cấp; Xây nhà tình thương, nhà tình nghĩa; Đem ánh sáng cho người mù nghèo; Ủng hộ giáo dục; Giúp đỡ bệnh nhân nghèo; Tặng xe lăn, xe lắc cho người khuyết tật; Mổ phụ khoa, mổ tim; Xây giếng nước, nguồn nước sạch; Xây cầu nông thôn; Xây trường học, phòng học. Chỉ riêng năm 2025, Ban Từ thiện xã hội đã thực hiện các hoạt động tổng giá trị hơn 70 tỷ đồng; trong đó hơn 18 tỷ đồng thực hiện các chương trình tại TP.HCM. Báo cũng có nhiều hoạt động “sau mặt báo” như tham gia tổ chức các tuần văn hóa ở các địa phương, tổ chức triển lãm, sáng tác, các cuộc thi nhiếp ảnh, sinh hoạt trao đổi trí thức, giao lưu văn hóa, phổ cập kiến thức Phật giáo căn bản để góp phần loại bỏ các hủ tục, tệ mê tín dị đoan…

Trong đại dịch Covid-19, hình ảnh nhiều tự viện trở thành nơi hỗ trợ người dân, nhiều Tăng Ni tham gia tuyến đầu chống dịch, các hoạt động cứu trợ, cung cấp lương thực, thực phẩm cho người khó khăn đã được Báo Giác Ngộ phản ánh kịp thời, chân thực. Những thông tin đó góp phần lan tỏa tinh thần tương thân tương ái, khơi dậy trách nhiệm xã hội và niềm tin vào những giá trị tốt đẹp của con người.

Chủ động đổi mới để đáp ứng yêu cầu thời đại số

Một yếu tố quan trọng tạo nên hiệu quả gắn kết giữa Đạo và Đời của Báo Giác Ngộ chính là tinh thần chủ động đổi mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, báo không ngừng mở rộng các nền tảng truyền thông, phát triển báo điện tử, video, podcast, mạng xã hội và các hình thức truyền thông đa phương tiện. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại giúp các giá trị Phật giáo tiếp cận nhanh hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Thông qua các hình thức truyền tải sinh động, hiện đại và phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin mới, Báo Giác Ngộ đã góp phần đưa giáo lý Phật giáo đến với thế hệ trẻ một cách tự nhiên, gần gũi và hiệu quả hơn. Điều này cho thấy sự năng động, sáng tạo và tinh thần nhập thế tích cực của cơ quan báo chí Phật giáo trong thời đại mới.

Ấn phẩm Báo Giác Ngộ trong Hội báo xuân - Ảnh: Vạn Đức

Với hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Báo Giác Ngộ đã khẳng định vị thế là một trong những cơ quan báo chí tôn giáo tiêu biểu của Việt Nam. Không chỉ làm tốt vai trò truyền bá giáo lý Phật giáo, báo còn là cầu nối hiệu quả giữa Đạo và Đời, giữa giá trị tâm linh và trách nhiệm công dân, giữa truyền thống và hiện đại. Thông qua việc lan tỏa tinh thần từ bi, trí tuệ, nhân văn; đồng hành cùng các phong trào xã hội; góp phần xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc; bảo tồn văn hóa và chủ động đổi mới trong thời đại số, báo đã thể hiện rõ vai trò tích cực và chủ động trong việc gắn kết tôn giáo với đời sống xã hội. Những đóng góp ấy không chỉ có ý nghĩa đối với cộng đồng Phật tử mà còn góp phần xây dựng một xã hội nhân ái, văn minh, phát triển bền vững.