Đây là quốc gia Phật giáo Kim Cang thừa cuối cùng, nơi tinh thần Phật giáo thấm sâu vào đời sống và cả quản trị quốc gia.

Từ thế kỷ VIII, Phật giáo đã là quốc giáo, gắn liền với công lao của Đức Guru Rinpoche - “Đức Phật thứ hai” - và từ thế kỷ XVII, Đại sư Zhabdrung Rinpoche đã hình thành thể chế dựa trên lời dạy của Phật. Cuộc sống Bhutan được thấm đẫm tâm linh - khảo sát năm 2015 cho thấy người Bhutan trung bình dành 36 phút mỗi ngày cho thiền định, cầu nguyện hay trì chú, người cao tuổi có thể hơn hai giờ.

Triết lý Phật giáo cũng định hình phong cách lãnh đạo Bhutan. “Chuyển luân Thánh vương” trị vì bằng trí tuệ và lòng từ bi, dựa trên “Mười bổn phận của vua” gồm lòng từ bi, bố thí, chính trực, khổ hạnh, vô tà niệm, bất bạo động, kiên nhẫn và quân bình. Bhutan nhấn mạnh bi, trí và dũng, coi cai trị là phục vụ và giảm khổ đau cho dân, thay vì duy trì quyền lực.

Điểm độc đáo của Bhutan là Tổng hạnh phúc quốc dân (GNH). Khởi xướng năm 1972, GNH đánh giá phát triển qua chín trụ cột: sức khỏe tinh thần, cân bằng thời gian, tính cộng đồng, bảo tồn văn hóa, hệ sinh thái, sức khỏe thể chất, giáo dục, quản trị tốt và điều kiện sinh hoạt. Bhutan còn khuyến khích doanh nghiệp phát triển hài hòa qua “kinh doanh GNH”, giảm thiểu đau khổ và tăng niềm vui, đồng thời bảo vệ môi trường.

Bhutan cũng đi tiên phong trong phát triển bền vững: 51% diện tích dành cho thiên nhiên hoang dã, 72% phủ rừng, cam kết tối thiểu 60% rừng theo Hiến pháp và là quốc gia đầu tiên tuyên bố “âm carbon”. Mọi quyết sách đều xuất phát từ tinh thần Phật giáo: mọi sinh vật đều khao khát hạnh phúc và trách nhiệm con người là bảo vệ chúng sinh khác.

Phật giáo hướng con người phát triển thông qua tịnh hóa ba nghiệp, gồm thân, khẩu, ý. Thân rèn luyện bằng thiền, yoga và hành động thiện lành; khẩu thanh lọc qua lời nói chân thật, âm nhạc, tụng niệm; ý nuôi dưỡng bằng chánh niệm và quán chiếu. Đây là cơ sở để con người phát triển toàn diện, cân bằng giữa vật chất, tinh thần và đạo đức.

Những mô hình như GNH hay kinh doanh GNH không chỉ ở Bhutan mà gợi mở con đường phát triển mới cho nhân loại, nơi hạnh phúc xuất phát từ nội tâm và mối quan hệ hài hòa với cộng đồng và thiên nhiên. Bhutan nhắc nhở rằng phát triển không chỉ là con số, mà là sự thịnh vượng toàn diện của con người.

Trong thời đại biến chuyển liên tục, với sức ép từ kinh tế, công nghệ và môi trường, Bhutan cho thấy phát triển bền vững, hạnh phúc và nhân văn có thể song hành, và mọi nỗ lực vì hạnh phúc đều có thể thành hiện thực nhờ trí tuệ, từ tâm và giá trị đạo đức vững bền.