Thảo luận dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam tại Quốc hội sáng 22-4, Thượng tọa Thích Đức Thiện, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hội đồng Trị sự GHPGVN cho biết nhiều cổ vật quý hiếm của Việt Nam đang lưu lạc ở nước ngoài, trong khi đây là những hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và chủ quyền.

Từ thực tế đó, Thượng tọa cho rằng chính sách hồi hương cổ vật cần đủ mạnh để huy động cả nguồn lực Nhà nước và xã hội. Việc đưa các cổ vật về nước sẽ bảo tồn được di sản và góp phần tăng sức mạnh mềm, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Dự thảo Nghị quyết đã đề xuất một số cơ chế hỗ trợ theo hướng khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia. Cụ thể, các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia hoặc cổ vật quý hiếm ở nước ngoài nếu được mua, đấu giá đưa về Việt Nam để trưng bày, không vì mục đích lợi nhuận, sẽ được miễn thuế nhập khẩu, phí hải quan và không phải chịu thuế giá trị gia tăng.

Dự thảo cũng quy định trường hợp cổ vật đã được đưa về nước nhưng chủ sở hữu chuyển nhượng cho bên thứ ba thay vì chuyển giao cho Nhà nước thì phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, phí. Đồng thời, với các bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có nguồn gốc Việt Nam ở nước ngoài, ngân sách sẽ được bố trí kịp thời sau khi Thủ tướng đồng ý chủ trương mua hoặc đấu giá đưa về nước.

Trên nền các cơ chế này, Thượng tọa Thích Đức Thiện đề nghị bổ sung chính sách ưu đãi tài chính trực tiếp để tạo động lực rõ ràng hơn, như khấu trừ thuế thu nhập đối với giá trị cổ vật đặc biệt quý hiếm được đưa về Việt Nam.

Thượng tọa đề xuất Nhà nước tham gia đồng tài trợ trong những thương vụ đấu giá cổ vật đặc biệt quý hiếm. Cơ chế này sẽ giúp nâng cao khả năng cạnh tranh khi tham gia đấu giá quốc tế, tránh việc cổ vật tiếp tục rơi vào tay các nhà sưu tập nước ngoài do hạn chế về nguồn lực.

Bên cạnh đó, Thượng tọa cho rằng cần có chính sách công nhận cổ vật hồi hương là tài sản văn hóa đặc biệt, đồng thời vinh danh các tổ chức, cá nhân tham gia tìm kiếm, mua, hiến tặng hoặc chuyển giao cổ vật cho Nhà nước.

Thực tế, đầu năm 2023, ông Nguyễn Thế Hồng, nhà sưu tập tư nhân ở Bắc Ninh, đã chi 6,1 triệu euro, tương đương hơn 153 tỷ đồng, để mua ấn vàng "Hoàng đế chi bảo" từ một nhà đấu giá tại Pháp, đưa về Việt Nam với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng.

Theo Luật Di sản văn hóa, cổ vật là hiện vật có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa hoặc khoa học và có niên đại từ 100 năm trở lên. Những hiện vật đặc biệt tiêu biểu, độc bản, gắn với sự kiện hoặc nhân vật lịch sử quan trọng được xem xét công nhận là bảo vật quốc gia.