Văn hóa

Khai quật đại danh lam chùa Dạm thời Lý

Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh vừa phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam và Hội Phật giáo tỉnh Bắc Ninh tổ chức lễ khởi công khai quật khảo cổ khu di tích chùa Dạm (xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh).

Chùa Dạm tên chữ là Trần Quang Tự, còn được gọi là chùa Bà Tấm, chùa Cao, chùa Trăm Gian (vì ngày xưa chùa có 100 gian) hay Đại Lãm tự. Chùa được coi là một trong những đại danh lam thời Lý.

Theo thư tịch cổ, chùa nằm trên diện tích 2 mẫu (Bắc Bộ) với 4 cấp cao dần, kéo một trục dài 120m, bám theo độ cao của núi Dạm và chiều rộng mặt nền 70m. Các cấp nền chùa đều có xếp đá chống xói lở, chân hơi choãi cao chừng 5,6m, chếch khoảng 70 độ và cao 5-6m, đường xuống mỗi cấp của chùa gồm 25 bậc đá.

Đá xếp ở chùa đều được khai thác tại chỗ, đẽo gọt vuông vắn như viên gạch dài rộng chừng 50-60cm. Nối các tầng nền với nhau là các bậc thềm lát đá. Trên các tầng nền có gạch ngói thời Lý hoa văn hình rồng, phượng, sen dây, cúc dây; những chân cột bằng đá (0,75m x 0,75m) chạm nổi những cánh sen rất nghệ thuật.

Dấu tích đại danh lam chùa Dạm thời Lý. Ảnh minh họa.
Dấu tích đại danh lam chùa Dạm thời Lý. Ảnh minh họa.

Sự bề thế của chùa còn lưu truyền trong dân gian: "Mười lăm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy phẩy giường chiếu/Mười tám đóng cửa chùa Dạm", có nghĩa là cứ sau ngày rằm người ta đóng cửa chùa, bắt đầu từ xẩm tối đến lúc trăng lên cao mới đóng hết tất cả các cửa.
Một số tài liệu cho biết việc xây chùa như sau: năm Quảng Hựu thứ 1 (1085), Nguyên phi Ỷ Lan, khi dạo chơi Đại Lãm Sơn, có ý định xây chùa. Năm 1086, triều đình nhà Lý ra lệnh xây dựng chùa. Năm sau, 1087, vua Lý Nhân Tông đến thăm ngôi chùa đang xây, mở tiệc, làm thơ Lãm Sơn dạ yến. Hơn 10 năm sau (năm 1097) chùa Dạm mới hoàn thành, được vua ban tên chùa là Cảnh Long Đồng Khánh, ban 300 mẫu ruộng tự điền để nhà chùa có hoa lợi hương khói và 7 gia đình ở mé dưới núi được giao việc chuyên đóng - mở cửa chùa. Năm 1105 lại xây ba tháp đá ở chùa Lãm Sơn.

Thời gian sau, chùa vẫn luôn được sự quan tâm đặc biệt của triều đình nên quy mô ngày càng được mở rộng. Sau này, đến triều đại nhà Trần, vua Trần Nhân Tông từng đến thăm, ca ngợi thành thơ về bức tranh kiến trúc kế tiếp mười hai lớp này của chùa Dạm...

Tuy nhiên, vào những năm 1946-1947, thực dân Pháp về đây đóng bốt, nhân dân địa phương đã đốt chùa. Rất may, khi phá, tượng mẫu Nguyên phi Ỷ Lan và tượng vua Lý Nhân Tông được gửi vào chùa Hàm Long gần đó, nên mới giữ được đến ngày nay. 
Hiện, 100 gian xưa giờ được thay bằng 3 gian điện nhỏ bé thờ thần Phật (ở nền cấp thứ 3) và 3 gian đền (ở nền cấp thứ tư) thờ hai cổ vật còn sót lại… công trình kiến trúc đồ sộ lộng lẫy xưa giờ chỉ còn trong hoài niệm. Chính vì thể, việc khai quật khảo cổ học khu di tích chùa Dạm có ý nghĩa vô cùng to lớn. Nó sẽ phần nào tái hiện một đại danh lam thời Lý, tạo cơ sở cho công tác nghiên cứu, thiết kế trùng tu phục dựng chùa trong thời gian tới.
Van Nhi (Đất Việt)

Tin cùng chuyên mục

Tin mới

282 Tăng, Ni dự thi tuyển sinh cử nhân Phật học khóa XXI - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM, ngày 18-8 - Ảnh: Giác Sự

Kết quả kỳ thi tuyển sinh cử nhân Phật học chính quy khóa XXI năm 2026 - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM

GNO - Thông tin từ Văn phòng Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM gởi đến Báo Giác Ngộ cho biết, thừa lệnh Hòa thượng Viện trưởng, ngày 24-8, Thượng tọa Thích Quang Thạnh, Phó Viện trưởng kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Điều hành Học viện vừa ký công bố kết quả kỳ thi tuyển sinh cử nhân Phật học chính quy khóa XXI năm 2026.
Phái đoàn chụp ảnh lưu niệm trước Trụ sở Trung ương GHPGVN - chùa Quán Sứ

Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo chúc mừng Đại lễ Vu lan tại Trụ sở Trung ương GHPGVN (chùa Quán Sứ, Hà Nội)

GNO - Chiều nay, 25-8 (13-7-Bính Ngọ), phái đoàn Bộ Dân tộc và Tôn giáo do ông Nguyễn Đình Khang, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo làm trưởng đoàn đã đến chùa Quán Sứ - Trụ sở Trung ương GHPGVN chúc mừng chư tôn đức lãnh đạo GHPGVN nhân Đại lễ Vu lan - Báo hiếu Phật lịch 2570.
Hoa hồng Vu lan chùa Phổ Thiện

Những đóa hoa hồng hiếu hạnh chùa Phổ Thiện đến với công nhân

GNO - Chiều 24-8, không gian quen thuộc tại Khu Công nghiệp Suối Dầu (Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa) bỗng trở nên lắng đọng và ấm áp hơn thường lệ. Dưới sự hướng dẫn của Đại đức Thích Đồng Niệm, trụ trì chùa Phổ Thiện, các Phật tử trẻ trân trọng cài lên ngực áo những người công nhân từng đóa hồng hiếu hạnh.

Thông tin hàng ngày