Ba địa điểm này từ lâu đã được giới học giả và khảo cổ học đánh giá là những trung tâm quan trọng của Phật giáo thời kỳ đầu và trung đại tại miền Đông Ấn Độ. Chúng đã góp phần nuôi dưỡng và phát triển ba truyền thống lớn của Phật giáo: Theravāda, Mahāyāna và Vajrayāna.

Cơ quan Khảo cổ học Ấn Độ (Archaeological Survey of India – ASI), đơn vị đại diện cho Chính phủ Ấn Độ trong việc thực thi Công ước Di sản Thế giới, đã chuẩn bị và đệ trình hồ sơ đề cử lên Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO cách đây 8 tháng. Hồ sơ này được gửi thông qua đại sứ và đại diện thường trực của Ấn Độ tại UNESCO, ông Vishal V. Sharma.

Vừa qua, UNESCO đã chính thức thông báo cho ông Sharma rằng hồ sơ đề cử Tam giác Kim Cương đã được chấp thuận để đưa vào Danh sách dự kiến của Ấn Độ. Trung tâm Di sản Thế giới cũng xác nhận rằng các tài liệu do ASI nộp đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo hướng dẫn nghiệp vụ đối với việc lập danh sách dự kiến.

Ông D.B. Garnayak, Tổng Giám đốc khảo cổ thuộc Cục ASI khu vực Puri và là một trong những nhân vật chủ chốt của quá trình đề cử, giải thích ý nghĩa của sự kiện này: “Danh sách dự kiến xác định những địa điểm có giá trị nổi bật toàn cầu, về mặt văn hóa hoặc tự nhiên, và phù hợp để xem xét ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới”.

Sau khi được đưa vào Danh sách dự kiến, trách nhiệm thúc đẩy hồ sơ giờ đây chủ yếu thuộc về chính quyền bang Odisha. Theo ông Garnayak, quá trình tiến tới ghi danh chính thức sẽ đòi hỏi các tài liệu bổ sung, kế hoạch bảo tồn chi tiết, cũng như sự vận động lâu dài và nhất quán.

Bộ trưởng Tư pháp bang Odisha, ông Prithiviraj Harichandan, chia sẻ: “Tam giác Kim Cương của Odisha gồm Ratnagiri, Lalitgiri và Udayagiri, đã được UNESCO đưa vào Danh sách dự kiến của Ấn Độ để xem xét công nhận là Di sản Thế giới. Đây là niềm tự hào to lớn đối với bang chúng tôi, đối với văn hóa và di sản của chúng tôi”.

Ba di tích này nằm gần nhau ở khu vực trung tâm bang Odisha và từ lâu đã được gọi chung là Tam giác Kim Cương do giá trị khảo cổ học đặc biệt phong phú. Ratnagiri thường được biết đến với tên gọi “ngọn đồi của những viên ngọc quý”, Udayagiri là “ngọn đồi mặt trời mọc”, còn Lalitgiri được gọi là “ngọn đồi đỏ”. Cả ba cùng bảo tồn hệ thống di tích đồ sộ gồm tháp Phật (stūpa), tu viện, điện thờ, bia ký và các tác phẩm điêu khắc bằng đá, khắc họa hình ảnh Đức Phật cùng nhiều vị Phật và Bồ-tát khác.

Trong số đó, Ratnagiri được xem là cơ sở Phật giáo lớn và nổi bật nhất. Trải rộng trên diện tích khoảng 7,28 hecta tại dãy đồi Assia, ven sông Kelua thuộc huyện Jajpur, địa điểm này đã mang lại nhiều phát hiện khảo cổ quan trọng, bao gồm các tu viện quy mô lớn và những pho tượng chạm khắc tinh xảo gắn liền với truyền thống Vajrayāna.

Nếu được chính thức ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới, Tam giác Kim Cương sẽ gia nhập hàng ngũ những di sản Phật giáo được quốc tế công nhận, qua đó khẳng định mạnh mẽ vai trò lịch sử của Odisha trong quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa Phật giáo khắp Nam Á và Đông Nam Á.

Tâm Tuệ tổng hợp, theo buddhistdoor.net