Chùa Hang-Tuyên Quang, vẻ đẹp hữu tình

Đây là di tích được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, cầu điều tốt lành, may mắn, mưa thuận gió hoà. Lễ hội chùa Hang được tổ chức vào ngày mùng 8 tháng Giêng hàng năm. Tuy nhiên, ngay cả trong ngày thường, chùa luôn thu hút nhiều Phật tử và khách tham quan bởi cảnh đẹp phong thuỷ hữu tình.

Chùa được đặt trong hang đá thiên tạo khá lớn, nằm gọn trong lòng núi với hai mái vòm. Trên đỉnh ngọn núi khá bằng phẳng có nhiều cây cổ thụ. Hang đá đã có từ nghìn đời nay, với nhiều nhũ đá đủ mọi hình thù tạo nên vẻ đẹp kỳ thú, bí ẩn. Trước kia, hang có giếng thiên tạo sâu 8 - 9m, gần giếng có dòng suối ngầm rộng khoảng 3m chảy ra sông Lô. Hang có nhiều lối lên đỉnh núi, xuống suối ngầm, có giếng sâu trong mát nên du khách không thể không dừng bước mà thoả mãn ham muốn khám phá. Ngoài cửa hang còn có dãy núi hình con rồng. Đứng nơi đây ngắm nhìn ra xa mới thấy non nước đất trời hoà vào làm một. ở giữa hang có phiến đá to hình thuyền với chiều dài 8,7m, rộng 4m.

Nhiều người biết đến ngôi chùa này còn bởi nó là nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử cách mạng quan trọng trong thời kỳ tiền khởi nghĩa. Ngày 3/2/1941, tức ngày mùng 8 Tết Tân Tỵ, Chi bộ Mỏ than - Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của Tuyên Quang đã tiến hành rải truyền đơn tại lễ hội để tuyên truyền đường lối cách mạng và chủ trương giải phóng dân tộc của Đảng. Với vị trí kín đáo, thuận đường đi lại, trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, chùa là nơi cất giấu, lắp ráp và sửa chữa hai chiếc máy bay đầu tiên của quân đội Việt Nam trước khi chuyển lên sân bay Soi Đúng. Liên tục từ năm 1951 đến năm 1976, chùa là kho chứa vũ khí, đạn dược của Trạm vận tải và Trung đoàn 331 phục vụ chiến trường...