Người bảo tồn văn hóa Khmer

• Chữ tâm của một nghệ nhân

Cách đây 37 năm (1971), do nhu cầu nâng cấp chỉnh trang chánh điện chùa Hang (xây dựng khoảng 370 năm) nên phải nâng tượng Đức Phật Thích Ca lên 3m. Tượng cao khoảng 4,5m, ngang 3,2m, tải trọng trên 10 tấn, đã được đắp trên 100 năm nên rất yếu. Và Thạch Tư được sư sãi, Phật tử tín nhiệm giao cho trọng trách “bảo tồn” tượng cũ, chỉnh trang an vị trên nền chùa mới. Việc nâng sửa thành công tượng Đức Phật Thích Ca ở chùa Hang giúp tên tuổi Thạch Tư nổi như cồn, vang xa đến các chùa ở Sóc Trăng, Bạc Liêu, Hậu Giang... Từ đó đến nay, ông đã nâng, đắp gần cả trăm tượng khắp ĐBSCL, thậm chí đến tận miền Đông.

Sư cả Thạch Xuông, vị trụ trì chùa Hang (chùa Kompong Chây) - ngôi chùa nổi tiếng miền Tây về điêu khắc gỗ, nói về Thạch Tư với cả niềm tự hào: “ĐBSCL có nhiều chùa xây trên trăm năm. Theo tín ngưỡng tôn giáo, dù chùa có sửa chữa, mở rộng diện tích nhưng tuyệt đối không được phá bỏ tượng Phật mà phải nâng lên rồi đắp mới trên nền tượng cũ. Thạch Tư là nghệ nhân duy nhất ở Trà Vinh làm được chuyện ấy”.

Thạch Tư và bức chân dung Hồ Chủ tịch ghép bằng lá thốt nốt

Nằm khuất sau chùa Hang, cơ sở Thiện Ý của Thạch Tư đơn sơ so với sự nổi tiếng của chủ nhân nó. Ở tuổi 61, song nghệ nhân Thạch Tư vẫn còn “sung sức” và nung nấu nhiều ý tưởng độc đáo sau những thành công với hàng loạt bức tranh ghép lá thốt nốt, lá buông, gỗ, tre… Thành công lớn nhất của Thạch Tư thời gian gần đây là các tác phẩm tranh phong cảnh thiên nhiên, thắng cảnh chùa Khmer, danh thắng ao Bà Om...

Đặc biệt, ông thể hiện rất thành công bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh ghép bằng lá thốt nốt và điều lý thú nhất: Với các chất liệu dân gian này, bức chân dung có thể bảo tồn được hơn 100 năm. “Xuất phát từ lòng kính yêu công lao trời biển của Bác Hồ, lại được chính quyền địa phương, ngành du lịch, bạn bè động viên, tôi quyết tâm thực hiện mơ ước bấy lâu là “khắc họa” bức chân dung của Bác từ ghép lá.

Thật bất ngờ, năm 2007, tại Hội chợ Triển lãm hàng công nghiệp nông thôn khu vực phía Nam lần thứ nhất, tác phẩm Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh thực hiện bằng chất liệu lá thốt nốt ghép được trao huy chương vàng và chứng nhận danh hiệu hàng Việt Nam chất lượng cao”, nghệ nhân Thạch Tư kể lại. Hiện nay, ông Thạch Tư đang tất bật để hoàn thiện hơn 30 bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và thắng cảnh ao Bà Om, chùa Khmer… ghép từ lá thốt nốt theo đơn đặt hàng của lãnh đạo UBND tỉnh Trà Vinh và khách hàng TPHCM.

• Những hoài bão tương lai

Sinh tại thị xã Trà Vinh, học hết lớp 5, mới 14 tuổi, Thạch Tư lên Sài Gòn theo học Trường Mỹ nghệ thực hành Gia Định. Thế nhưng, nhà nghèo nên chỉ được học dự thính một năm, Thạch Tư phải trở về quê nhà tu học tại chùa Hang (theo phong tục của người Khmer).

Sau 5 năm tu học, Thạch Tư hoàn tục về nhà theo cha học nghề điêu khắc, vẽ hoa văn họa tiết cho các chùa Khmer. Nhờ có hoa tay cộng với lòng đam mê nghề nghiệp nên Thạch Tư được cha và thầy Năm Chuối (ở xã Đại An, Trà Cú) truyền bí quyết nghề điêu khắc, hội họa. Hơn 45 năm trong nghề, nay ở tuổi lục tuần, ông Thạch Tư tâm đắc vì đã sáng tác ra hàng ngàn tác phẩm cho đời. Mỗi tác phẩm đều mang đậm dấu ấn thôn quê, làng mạc, chùa chiền, phong cảnh miền Tây…

Điển hình, bức tranh sơn dầu “Sự tích trầu cau” của ông đoạt giải nhì trong Hội thi truyền thống Tiểu thủ công nghiệp toàn quốc (1985); bức tranh sơn dầu “Nhà truyền thống Sóc Trăng” ghép từ hạt gạo đạt giải 3 (1986). Không chỉ nổi danh với nghề điêu khắc, tranh ghép lá, ông Thạch Tư còn có biệt tài viết chữ trên lá buông (tương tự chữ viết trên kinh lá). Hiện nay ở ĐBSCL, người viết được loại thư pháp này không còn được mấy người.

Trong ngôi nhà tường xây dựng còn dở dang, ngổn ngang nào là gỗ, nguyên liệu lá buông, lá thốt nốt, ông Thạch Tư nở nụ cười mãn nguyện chỉ tay về cậu con trai Thạch Huỳnh Lộc, 18 tuổi, cũng rất “máu” với nghề: “Con hơn cha nhà có phúc, so với thế hệ tôi, bọn trẻ giờ tiến bộ nhanh lắm. Ngoài thạo nghề, cháu nó còn thạo chụp ảnh, vi tính, đây là truyền nhân nối nghiệp, là thế hệ tương lai bảo tồn và phát triển nền văn hóa dân tộc Khmer”.

Để bảo tồn, gìn giữ, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của tiền nhân trong điêu khắc, hội họa, ngoài người con nối nghiệp, nghệ nhân Thạch Tư liên kết với Trung tâm Khuyến công tư vấn phát triển công nghiệp tỉnh Trà Vinh mở lớp truyền dạy kỹ thuật sản xuất tranh ghép lá cho nhiều học viên địa phương. Các sở chức năng của tỉnh Trà Vinh đang tiến hành kế hoạch hỗ trợ vốn đầu tư mở rộng hoạt động cơ sở Thiện Ý và xúc tiến quảng bá các sản phẩm độc đáo của nghệ nhân Thạch Tư đến nhiều nơi.