Một góc nhìn Phật giáo đối với giấc mơ

"Chúng ta phải thức tỉnh khỏi “giấc mơ trong một giấc mơ” của mình, trước khi chúng ta có thể biết rằng chúng ta thực sự đang ngủ suốt cuộc đời mình"
"Chúng ta phải thức tỉnh khỏi “giấc mơ trong một giấc mơ” của mình, trước khi chúng ta có thể biết rằng chúng ta thực sự đang ngủ suốt cuộc đời mình"
NSGN - Trong thời gian theo học chương trình sau đại học, tôi muốn tìm hiểu sâu hơn về những giấc mơ của mình nên đã tham gia một nhóm nghiên cứu giấc mơ theo trường phái Jung ở Berkeley.

Một nhóm gồm mười người đã ghi chép và kể lại giấc mơ của mình cho nhau nghe. Nhóm được điều hành bởi một nhà phân tích tâm lý theo trường phái Jung, người đã đưa ra những hướng dẫn sâu sắc để chúng tôi tự áp dụng. Trải nghiệm này khá bổ ích; những giấc mơ của tôi trở thành một cánh cửa rộng lớn hơn để bước vào và khám phá, tìm kiếm sự biểu biết về bản thân. Về sau, tôi rất vui mừng khi phát hiện những thảo luận về giấc mơ trong các kinh sách Phật giáo mà tôi đang dịch. Ban đầu, sự phấn khích chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, bởi vì kinh điển nói rằng “các giấc mơ là không thật và hư ảo”. Việc cố gắng xây dựng một cây cầu nối giữa phương Tây và phương Đông, kết hợp những tư tưởng của Jung với cách tiếp cận của Đức Phật đối với giấc mơ, dù có vẻ thiếu khôn ngoan, nhưng gần như không thể cưỡng lại được. Cả Jung và Đức Phật đều là những nhà trị liệu tâm lý tuyệt vời, cả hai đều là những người thầy từ bi và thực tế đối với những người mơ. Sự khác biệt lớn dường như là Jung thiếu đức tin tôn giáo; ông bị ràng buộc bởi các giác quan của mình và ông coi giấc mơ như một phương tiện để đạt được sự bình an và toàn vẹn về mặt tâm lý ở trong cuộc sống này. Đối với Jung, giấc mơ đã mở ra một cánh cửa dẫn vào bản ngã cá nhân. Đối với Đức Phật, giấc mơ mở ra cánh cửa dẫn đến bản chất vô ngã và không tướng của tất cả các pháp. Việc xả bỏ bản ngã này đã tạo nên cái nhìn đại bi, thấy tất cả chúng sinh đều cùng chung một thân và bản chất.

Chúng ta biết rằng Đức Phật và một số Phật tử Ấn Độ trong quá khứ đã bàn về giấc mơ của họ như thế nào vì những ghi chép chi tiết vẫn còn tồn tại trong kinh luận. Bài viết này sẽ trình bày một đoạn trích từ một bản kinh Phật giáo cụ thể, kinh Chuẩn-đề đà-la-ni (T 1077, tiêu đề đầy đủ là Phật thuyết Thất Câu Chi Phật mẫu tâm Đại Chuẩn-đề đà-la-ni kinh), mà ở đó các hình ảnh giấc mơ được liệt kê cụ thể. Để đặt cách xem xét của Phật giáo vào ngữ cảnh, tôi sẽ trình bày các loại giấc mơ từ một bộ luận Phật giáo, Đại trí độ luận (T 1509) của Bồ-tát Long Thọ (Nagarjuna), và người dịch Hán ngữ, Tôn giả Cưu-ma-la-thập (Kumarajiva, 343-413 CN). Ngài Long Thọ giải thích các bản kinh Bát-nhã bằng cách vận dụng kiến ​​thức bách khoa về văn hóa, phong tục và văn học truyền thống của Ấn Độ. Cách trình bày về giấc mơ của ngài thể hiện kiến ​​thức của Ấn Độ vào thế kỷ III và IV. Sau khi dịch và nghiên cứu một số phương pháp xuất hiện trong kinh Chuẩn-đề đà-la-ni và Đại trí độ luận, tôi sẽ trình bày một số tài liệu mà người xưa truyền lại về giấc mơ và đưa ra một số kết luận. Tôi sẽ chỉ đề cập sơ qua những tư tưởng của Carl Jung về giá trị và mục đích của việc phân tích giấc mơ. Bài viết này có thể giúp cho cách hiểu về giấc mơ của người xưa trở nên phù hợp với chúng ta, những người đang tìm kiếm sự giác ngộ ngày nay.

I. Hai phương pháp lý giải giấc mơ

1. Cách tiếp cận giấc mơ của phương Tây

Người ta cho rằng nhà tâm lý học người Thụy Sĩ Carl Jung trong suốt cuộc đời mình đã phân tích hơn 80.000 giấc mơ. Đối với Jung, các giấc mơ đóng một vai trò bổ sung quan trọng trong tâm lý học. Chức năng chung của một giấc mơ là cố gắng khôi phục sự cân bằng tâm lý của chúng ta bằng cách tạo ra những chất liệu giúp thiết lập lại, bằng một cách thức tinh tế, sự cân bằng tâm lý tổng thể. Jung tiếp cận các giấc mơ như những thực tại sống động mà chúng cần được trải nghiệm và quan sát cẩn thận để hiểu được. Ông coi phương pháp “liên tưởng tự do” (free association) của Freud là không đầy đủ. “Liên tưởng tự do sẽ nêu bật tất cả các phức cảm của bạn, nhưng hầu như không bao giờ nêu bật ý nghĩa của giấc mơ. Để hiểu ý nghĩa của giấc mơ, tôi phải bám sát nhiều nhất có thể vào các hình ảnh trong giấc mơ”. Trong quá trình phân tích, Jung liên tục hỏi người mơ, “Giấc mơ nói lên điều gì?”.

Một câu trả lời đến từ Jeremy Taylor, một chuyên gia nổi tiếng về nghiên cứu giấc mơ theo trường phái Jung, người đã đưa ra năm giả định cơ bản về giấc mơ: 1. Tất cả giấc mơ đều hướng đến sức khỏe và sự trọn vẹn; 2. Không có giấc mơ nào xuất hiện chỉ nói cho người mơ biết điều mà họ đã biết; 3. Chỉ người mơ mới có thể khẳng định chắc chắn giấc mơ đó mang ý nghĩa gì; 4. Không có giấc mơ nào chỉ có một ý nghĩa duy nhất; 5. Tất cả giấc mơ đều nói một ngôn ngữ chung, một ngôn ngữ của ẩn dụ và biểu tượng. Trọng tâm cách tiếp cận giấc mơ của Taylor và Jung là tập trung vào cá nhân, một mối quan tâm đặc biệt của phương Tây. Đối với những người nghiêm túc tìm kiếm sự thật thông qua phân tích giấc mơ, phương pháp của Jung giúp bạn tìm ra cách dung hòa tâm lý cá nhân của bạn với nhà phân tích một cách tốt nhất có thể, để có một cuộc sống hạnh phúc và trọn vẹn hơn trong cuộc đời này. Tuy nhiên, mục đích này phức tạp hơn nhiều so với câu hỏi hời hợt về “vận may và vận rủi” mà đại đa số con người trên thế giới thường hỏi về giấc mơ của họ.

2. Cách tiếp cận của người Ấn về giấc mơ

Khi các Phật tử ở Ấn Độ mơ, họ bàn về giấc mơ của mình theo nhiều cách khác nhau. Một số loại giấc mơ xảy ra đủ thường xuyên đối với người xưa để được liệt kê thành các phạm trù riêng biệt cho việc phân tích giấc mơ. Các phạm trù này cho thấy các loại giấc mơ khác nhau như sau. Cách sử dụng đặc biệt nhất, đối với các Phật tử, là:

- Coi giấc mơ như một phép ẩn dụ chỉ cho tính Không (sunyata), bản chất tối hậu của vạn vật.

- Coi giấc mơ như điềm báo về những điều sắp xảy ra, trùng lặp với một loại giấc mơ khác.

- Coi giấc mơ như những thông điệp hay lời dạy từ các vị thiên, các vị thần hay Bồ-tát.

- Các Phật tử ở Ấn Độ và Trung Quốc, giống như Freud và Jung, cho rằng có thể chẩn đoán các khía cạnh về sức khỏe tinh thần và thể chất của người mơ từ các biểu tượng trong giấc mơ.

- Trường phái tâm lý học của Phật giáo, Duy Thức tông (Vijnanavada), gọi giấc mơ là “hầu mộng” (giấc mộng của khỉ).

- Các nhà tâm lý học Phật giáo coi giấc mơ là sự trở lại vào ban đêm của những điều đã suy nghĩ trong ngày.

- Cuối cùng, ngài Long Thọ giải thích giấc mơ như một tiêu chuẩn để kiểm tra chất lượng những thệ nguyện của một vị Bồ-tát.

Giấc mơ xuất hiện trong những kinh sách Phật giáo sớm nhất và đóng một vai trò quan trọng không kém trong Phật giáo so với cuộc sống hiện nay của chúng ta. Là con người, các Phật tử cũng phải ngủ; và khi ngủ, họ cũng có những giấc mơ. Trong giấc mơ, họ cũng nhìn thấy những hình thù và cảnh tượng rời rạc giống như chúng ta. Sau khi thức dậy, họ tìm kiếm ý nghĩa của giấc mơ. Các thầy bói và nhà tiên tri của Ấn Độ và Trung Quốc, do chịu ảnh hưởng bởi văn hóa, đã giải thích giấc mơ theo các cách thức và phương pháp sẵn có. Những phương pháp đó, ở một số khía cạnh, gợi nhớ đến các phương pháp được sử dụng ngày nay, nhưng ở một số khía cạnh khác, chúng lại hoàn toàn khác biệt. Giấc mơ rất bình đẳng: cả người giàu lẫn người nghèo đều mơ vào ban đêm. Nhưng khi cố gắng phân tích ý nghĩa của giấc mơ, điều quan trọng là phải biết người mơ là ai. Những người có học thức, biết chữ, thuộc tầng lớp tinh hoa chắc chắn có nhiều lựa chọn hơn trong hệ thống phân tích giấc mơ của họ. Giấc mơ có thể là thông điệp từ tổ tiên và các vị hiền triết, thường là đối với một vị hoàng tử hay một học giả vì họ có khái niệm về lịch sử. Những người không được học hành dường như tìm đến những cuốn sách hướng dẫn giải mộng có sẵn để giải thích các biểu tượng trong giấc mơ. Những công thức tự giải mộng thông thường, chẳng hạn như Sách giải mộng (Dream book) và Tư vấn tình yêu tử vi (Horoscope love advisor) của Aunt Sally mà chúng ta tìm thấy ở quầy thanh toán siêu thị, đều có phiên bản tương tự ở hầu hết các nền văn hóa. Các công thức giải mộng trả lời một số câu hỏi bề ngoài, nhưng chúng thường tập trung vào tình yêu, tiền bạc và vận may rủi. Đại trí độ luận của ngài Long Thọ cho chúng ta thấy những mô hình quan trọng sau đây thường xuyên xuất hiện trong giấc mơ:

a. Giấc mơ như một phép ẩn dụ chỉ cho tính Không

Trong văn học Đại thừa, việc sử dụng giấc mơ phổ biến nhất là xem nó như một phép ẩn dụ chỉ cho tính Không (sunyata). Ví dụ, trong kinh Kim cương nổi tiếng, Đức Phật đã dạy rằng:

Nhất thiết hữu vi pháp

Như mộng huyễn bào ảnh

Như lộ diệc như điển

Ưng tác như thị quán.

(Tất cả pháp hữu vi

Như mộng, huyễn, bọt, bóng

Như sương, như điện chớp

Nên quán tưởng như vậy).

Giấc mơ tượng trưng cho bản chất thay đổi và vô thường của vạn vật mà giác quan nhận biết được. Các cảnh tượng, âm thanh, mùi vị, cảm giác xúc chạm và suy nghĩ đều giống như giấc mơ, thoáng qua và cuối cùng là không thể đạt được. Bằng cách theo đuổi và níu giữ những thứ vật chất hay những trạng thái phù du, chúng ta tạo ra những nguyên nhân gây ra khổ đau. Những đối tượng ham muốn đó không có thực và không vĩnh hằng. Khi chúng phân tán và biến mất, chúng ta sẽ nếm trải nỗi buồn nếu không thể buông bỏ. Đặc điểm nổi bật của chúng sinh là chúng ta đang “ngủ”, chưa thức tỉnh trước chân lý về tính Không và vô thường trong bản chất của vạn vật có điều kiện. Sự che phủ của giấc ngủ và sự thiếu tỉnh giác này được gọi là “vô minh”, và theo quan điểm của Đức Phật, nó khiến chúng ta ở trong trạng thái tỉnh nhưng trông như đang mơ.

Bong bóng vỡ tan, bóng tối biến mất bởi ánh sáng, giọt sương tan biến không dấu vết vào buổi trưa, sấm sét gầm rú rồi biến mất, và giấc mơ rời bỏ ta lúc bình minh. Việc liên tục coi những điều đó là có thật sẽ giam hãm chúng ta trong vòng luân hồi sinh tử bất tận. Đức Phật không chỉ đưa ra một phép ẩn dụ liên tưởng, một biện pháp tu từ hay một quan điểm triết học. Ngài cảm thấy có mối liên hệ với tất cả chúng sinh, và với lòng từ bi, Ngài đã chỉ ra cho họ một con đường để thoát khỏi sự khổ đau kéo dài của phiền não và cái chết. Phép so sánh giấc mơ xuất hiện lặp đi lặp lại trong các bản kinh để dạy về tính Không.

Trong Đại trí độ luận, giấc mơ xuất hiện như một phương tiện giảng dạy mang tính giáo huấn. Ngài Xá-lợi-phất (Sariputra), vị A-la-hán trí tuệ đệ nhất, đã học được sự ứng dụng chân thật của học thuyết tính Không thông qua phép ẩn dụ về giấc mơ. Giấc mơ và thực tại lúc thức giống nhau ở chỗ cả hai đều trống rỗng và hư giả. Việc tìm kiếm hay bám víu vào bất kỳ suy nghĩ hay dấu hiệu nào phân biệt hai trạng thái này đều không mang lại lợi ích gì.

Ngoại trừ những giấc mơ mang thông điệp và giấc mơ báo trước, hai loại mà chúng ta sẽ xem xét ở sau, đối với các đệ tử xuất gia của Đức Phật, giấc mơ được coi là ảo ảnh và hư giả, không khác gì những ảo ảnh của thực tại lúc thức.

b. Giấc mơ mang thông điệp hay lời dạy từ các vị thiên, các vị thần hoặc Bồ-tát

Giấc mơ có thể là thông điệp từ một vị Bồ-tát hay một vị thần. Mục đích của giấc mơ có thể là để thử thách quyết tâm của người mơ: liệu người đó có bất thoái chuyển (avaivartika) trên con đường tìm cầu giác ngộ (bodhi) ngay cả khi đang ngủ hay không. Mục đích của giấc mơ có thể là để truyền đạt thông tin quan trọng đối với sự an lành của người mơ. Chính Đức Phật đã có năm giấc mơ ngay trước khi giác ngộ. Những giấc mơ đó không phải do một vị hộ pháp nhân từ gửi đến, mà là do một ác ma, với ý định phá vỡ trạng thái thiền định của Đức Phật và ngăn cản sự giác ngộ của Ngài.

c. Giấc mơ tiên báo

Những giấc mơ tiên báo trước tương lai là loại giấc mơ duy nhất mà người xưa coi là có thật hoặc có giá trị tự thân. Dựa trên những ghi chép hiện có, dường như người mơ trong quá khứ muốn biết ít nhiều về điều mà người mơ hiện nay muốn biết: liệu giấc mơ của họ báo hiệu may mắn hay bất hạnh. Nghề giải mộng được coi trọng, và cả quý tộc lẫn thường dân, sau khi thức dậy trong giấc ngủ mơ, đều tìm cách biết ý nghĩa giấc mơ của mình.

d. Những khía cạnh về sức khỏe thể chất và tinh thần của người mơ

Mặc dù theo kinh điển, giấc mơ được coi là hoàn toàn không có thật, nhưng các Phật tử Ấn Độ cũng sử dụng giấc mơ như một công cụ để chẩn đoán tình trạng sức khỏe của người mơ. Theo hệ thống y học Ayurveda cổ đại của Ấn Độ, giấc mơ thấy lửa chỉ ra sự mất cân bằng của yếu tố lửa, giấc mơ thấy đang bay cho biết sự dư thừa của yếu tố nước, v.v. Phương pháp chẩn đoán này cho thấy sự tương đồng với hệ thống giải mộng của Trung Quốc được tìm thấy nơi một trong những văn bản y học cổ xưa nhất của Trung Quốc, Hoàng đế nội kinh tố vấn (黃帝內經素問). Các biểu tượng trong giấc mơ có giá trị như những chỉ báo về sức khỏe hoặc bệnh tật.

e. “Hầu mộng” (giấc mộng của khỉ)

Duy Thức tông (Vijnanavada) đã nghiên cứu bản chất của các hiện tượng tâm lý. Trường phái này gán chức năng của giấc mơ cho một phần của tâm. Duy Thức tông cho rằng tất cả các pháp (sự vật, hiện tượng) bên ngoài thực chất đều do tâm thức tạo ra. Giấc mộng là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy thức có khả năng tạo ra cảnh giới mà không cần đối tượng thực tế bên ngoài. Các nhà Duy thức quan niệm cảnh giới chúng ta đang sống (lúc thức) cũng không khác gì cảnh trong mộng. Cả hai đều là do A-lại-da thức (Tàng thức) biến hiện ra.

f. Sự trở lại trong giấc mơ của những điều đã trải nghiệm trong ngày

Từ góc độ tâm lý học, giấc mơ được hiểu như một sự tái hiện lại nội dung của ý thức. Những gì người mơ trải nghiệm trong ngày có thể trở lại vào ban đêm dưới dạng hình ảnh trong giấc mơ. Mặc dù được coi là trống rỗng và giả tạo, giấc mơ vẫn có thể tạo ra phản ứng vật lý, chẳng hạn như khi một người mơ thấy những cảnh tượng kinh hoàng, thân thể người ấy có thể toát mồ hôi.

g. Một tiêu chuẩn để kiểm tra các thệ nguyện của người tu tập

Những giấc mơ về khổ đau, chẳng hạn như cảnh tượng chúng sinh trong địa ngục, sẽ thúc đẩy một vị Bồ-tát lập lời nguyện từ bi để cứu độ những chúng sinh đó. Đôi khi, các Đại Bồ-tát chủ ý gửi những giấc mơ đến các vị Bồ-tát tập sự, để khích lệ họ lập đại nguyện. Nếu một vị Bồ-tát tu tập lòng từ bi trong giấc mơ, thì giấc mơ về việc cứu độ khỏi khổ đau có thể quay trở lại với vị ấy khi vị ấy thức. Giấc mơ nhắc nhở vị Bồ-tát về khả năng chịu đựng khổ đau thay cho người khác. Vì các giấc mơ và trạng thái thức được cho là giống nhau, nên Bồ-tát được truyền cảm hứng để lặp lại việc thực hiện giấc mơ của mình vào ban ngày. Dưới ánh sáng của trí tuệ Bát-nhã, học thuyết tính Không chỉ là một chiếc bè, một phương tiện thiện xảo để giúp chúng ta vượt qua dòng sông khổ đau và sau đó giúp người khác đạt được hạnh phúc.

Việc giải thích giấc mơ như một chỉ số về sự hoàn thiện tính cách của một người, các giấc mơ như những manh mối về sức khỏe tâm thần, hoặc như con đường dẫn đến sự tự hiểu biết không phải là điều xa lạ, nhưng dường như, cũng như ngày nay, đó là câu trả lời cho một câu hỏi mà tương đối ít người đặt ra.

Việc coi giấc mơ như một phép thử về những thiện căn của người mơ được chứng minh trong kinh Chuẩn-đề đà-la-ni. Bây giờ chúng ta sẽ xem xét một đoạn trích từ kinh này nói về giấc mơ.

II. Một đoạn trích từ kinh Chuẩn-đề đà-la-ni về giấc mơ

Tôi nghe như vậy, một thời, Đức Phật ở thành Xá-vệ, trong rừng cây Kỳ-đà, vườn ông Cấp Cô Độc. Bấy giờ, vì thương xót và cảm thông với chúng sinh ở thời vị lai, những người có ít phước lành và đầy nghiệp xấu, Ngài bèn nhập định và thuyết pháp Thất Câu Chi Phật mẫu tâm Chuẩn-đề đà-la-ni. Thần chú như sau:

Nam mô tát đa nẫm tam miệu tam bồ đà câu chi nẫm đát điệt tha. Án, chiết lệ, chủ lệ, Chuẩn đề ta bà ha.

Nếu có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ nào thọ trì đọc tụng thần chú này đủ 80 vạn biến thì những tội ngũ vô gián đã tạo từ vô lượng kiếp đến nay tất cả đều được tiêu trừ. Sinh ra chỗ nào cũng gặp chư Phật và Bồ-tát, mọi nhu yếu phẩm đều có sẵn và đầy đủ, đời này qua đời khác luôn được xuất gia, trì đủ luật nghi tịnh giới của Bồ-tát, thường sinh cõi trời và cõi người, không bị đọa vào ác thú, luôn được chư thiên thủ hộ. Nếu người cư sĩ nào trì tụng, thì nhà người ấy không có khổ não tai ương, bệnh tật, mọi việc đều được hanh thông, nói ra lời gì đều được tin tưởng.

Nếu họ là Bồ-tát đang tu tập tại gia, và việc tu tập giới luật của họ vững vàng và không thoái lui, nếu họ tụng niệm thần chú này, họ sẽ luôn được sinh về cõi trời. Nếu họ sinh ở cõi người, họ sẽ luôn thuộc dòng dõi vua chúa. Họ sẽ tránh được số phận xấu và sẽ được thân cận các bậc hiền thánh đáng kính. Họ sẽ được các vị thiên tôn kính và chúc phúc. Nếu họ tham gia vào các việc thế tục, họ sẽ không gặp tai họa. Hình dáng của họ sẽ đoan nghiêm và đẹp đẽ, giọng nói uy nghiêm và hòa ái. Tâm trí của họ sẽ thoát khỏi lo lắng.

Nếu tụng thần chú này đủ 10 vạn biến thì trong chiêm bao thấy được chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác; và họ thấy trong miệng mửa ra một vật đen. Nếu phạm tội ngũ nghịch, không thấy được những mộng lành như vậy, thì nên tụng đủ 70 vạn biến, khi ấy sẽ được thấy những tướng như trước. Cho đến mộng thấy mửa ra vật sắc trắng như sữa, cơm, v.v., khi ấy biết rằng người đó tội diệt, được tướng thanh tịnh…

1. Thảo luận về kinh Chuẩn-đề đà-la-ni

Kinh Chuẩn-đề đà-la-ni được đặt cơ sở trên các thệ nguyện của một vị Bồ-tát. Mục đích của kinh là cung cấp một phương pháp hữu hiệu để xóa bỏ nghiệp xấu và tạo dựng thiện căn. Chuẩn-đề là một vị Bồ-tát quyền năng, từ bi, sống trên cõi trời và được biết đến chủ yếu qua câu thần chú gắn liền với tên gọi của Ngài. Giống như Bồ-tát Quán Thế Âm, hình tượng Bồ-tát Chuẩn-đề thể hiện nhiều tay và mắt, mỗi tay cầm một pháp khí tượng trưng cho sức mạnh vô úy, trí tuệ và lòng từ bi nhằm hàng phục ma chướng, cứu độ chúng sinh. Giống như Bồ-tát Quán Thế Âm, hình ảnh của Bồ-tát Chuẩn-đề vượt qua giới tính. Không phải nam cũng không phải nữ, Bồ-tát Chuẩn-đề kết hợp cả lòng từ bi và sự dũng khí. Bồ-tát Chuẩn-đề được gọi là “mẹ của 70 ngàn vị Phật”. Về nhiều mặt, pháp tu của Bồ-tát Chuẩn-đề dường như thuộc về Kim cương thừa; và trên thực tế, lòng từ bi vĩ đại của Ngài đã khiến Ngài được Phật giáo Đại thừa yêu thích. Bồ-tát Chuẩn-đề giải thích về giấc mơ, và các Phật tử tìm đến Ngài để hỏi về ý nghĩa của giấc mơ.

Bồ-tát Chuẩn-đề giải thích giấc mơ liên quan đến một câu thần chú gắn liền với pháp môn của Ngài. Thần chú là những âm thanh quyền năng, những âm tiết gốc được phát âm bằng ngôn ngữ Phật giáo. Khi bạn trì tụng bất kỳ âm tiết nào, ví dụ như Om hay Namah, âm thanh đó hoạt động như một mật khẩu, như một mệnh lệnh, để ban cho bất kỳ điều ước tích cực nào. Các vị thần linh liên quan đến âm tiết đó sẽ hành động thay mặt bạn để thực hiện điều bạn mong muốn. Người xưa cho rằng âm thanh thần chú có sức mạnh tạo thành hoặc hủy diệt. Chắc chắn có những thần chú tích cực, thuộc loại “phép thuật trắng”; và cũng có những thần chú không mấy tốt lành, thuộc loại “phép thuật đen”. Thần chú của Bồ-tát Chuẩn-đề rõ ràng là tốt lành và tích cực. Khi ai đó trì tụng thần chú của Ngài, nếu tâm của người trì tụng thanh tịnh và vị tha, Bồ-tát Chuẩn-đề đảm bảo rằng kết quả mong muốn sẽ thành hiện thực.

Kinh này tồn tại vì Đức Phật Thích Ca Mâu Ni biết về những thệ nguyện của Bồ-tát Chuẩn-đề. Vì lòng từ bi, Đức Phật đã niệm thần chú. Ngài biết rằng chúng sinh trong tương lai (tức là chúng ta hiện tại) sẽ tiêu hết tài khoản phước đức của mình và tích lũy nghiệp xấu. Bằng cách sử dụng sức mạnh của thần chú một cách khôn ngoan và mạnh mẽ, chúng ta có thể định hình lại cán cân nghiệp, đảo ngược quả báo của nghiệp xấu và kiến ​​tạo một tương lai tràn đầy phước lành, trí tuệ và hạnh phúc.

Mối liên hệ với giấc mơ xuất phát từ giáo lý cho rằng bất cứ ai trì tụng thần chú đúng số lần sẽ có thể xóa bỏ nghiệp xấu. Bản kinh cho chúng ta biết các biểu tượng trong giấc mơ mà người trì tụng thần chú Bồ-tát Chuẩn-đề sẽ nhìn thấy. Nghiệp xấu nặng nề có thể cản trở một người và ngăn cản việc nhìn thấy các biểu tượng trong giấc mơ. Một khi người đó trì tụng thần chú và hóa giải nghiệp xấu, các biểu tượng trong giấc mơ sẽ xuất hiện.

Chúng ta cần trì niệm thần chú lặp đi lặp lại từ Nam-mô đến ta-bà-ha. Thần chú của Bồ-tát Chuẩn-đề cần được tụng niệm trong khi quán tưởng các chữ cái tiếng Phạn của nó xoay tròn trên một tấm gương kim loại hai mặt. Một mặt là chữ Devanagari tiếng Sanskrit, mặt kia là các chữ Hán đại diện cho âm thanh.

Trong số các loại giấc mơ mà chúng ta thấy được liệt kê trong Đại trí độ luận, chuỗi hình ảnh giấc mơ xuất hiện trong kinh Chuẩn-đề đà-la-ni rõ ràng thuộc loại giấc mơ biểu thị các thiện căn, và cho thấy trạng thái tu tập của người mơ. Bằng cách sử dụng pháp môn trì tụng thần chú, chúng ta đưa âm thanh thanh tịnh và hữu ích của thần chú vào miệng và tai; chúng ta quán tưởng các biểu tượng của các chữ cái ở trong mắt của mình. Chúng ta đưa năng lượng từ bi của Bồ-tát vào tâm trí và gieo những chủng tử âm thanh cổ xưa vào thức thứ tám. Sức mạnh của thần chú trung hòa cái ác, chuyển hóa nó thành cái thiện và mang lại sự chữa lành trong tâm trí, là nguồn gốc của nghiệp thiện và nghiệp ác. Đây là một cách sử dụng giấc mơ siêu việt. Giấc mơ trở thành một phương tiện hữu hiệu để hỗ trợ sự tiến bộ tâm linh của một người hướng tới Phật quả và sự giải thoát tối thượng.

2. So sánh các phương pháp phương Tây và phương Đông

Carl Jung tin rằng vì giấc mơ liên quan đến các biểu tượng có nhiều hơn một ý nghĩa, nên không thể có một hệ thống giải thích giấc mơ đơn giản, máy móc. Mọi nỗ lực phân tích giấc mơ đều phải tính đến thái độ, kinh nghiệm và bối cảnh của người mơ. Đó là sự hợp tác giữa người mơ và nhà phân tích. Người mơ giải thích giấc mơ với sự giúp đỡ và hướng dẫn của nhà phân tích. Nhà phân tích có thể rất hữu ích, nhưng cuối cùng chỉ có người mơ mới biết giấc mơ có ý nghĩa gì. Chúng ta có thể sẽ thất vọng nếu chúng ta nghĩ rằng việc sử dụng giấc mơ của Phật giáo trong kinh Chuẩn-đề đà-la-ni là phản ánh phương pháp của Jung.

Tôi trình bày kinh này ở nơi ngữ cảnh của một phương pháp Phật giáo thịnh hành bảy thế kỷ sau khi Đức Phật thuyết bản kinh. Phương pháp này gần gũi hơn với văn hóa của Ngài về mặt thời gian và thấm đẫm văn hóa tu tập tự viện, nhưng không chỉ dành riêng cho Tăng Ni. Thách thức đối với sự phân tích đương đại là tìm ra những câu hỏi mà một Phật tử có thể đặt ra về những giấc mơ này.

Nếu danh sách các hình ảnh từ kinh Chuẩn-đề đà-la-ni xuất hiện trong giấc mơ của một người đang được Jung hoặc Taylor phân tích, thì các nhà phân tích phương Tây có thể sẽ cùng với người đó tìm hiểu ý nghĩa của từng biểu tượng. Họ sẽ cố gắng vạch ra bóng tối, anima/animus, bản ngã và các nguyên mẫu khác nhau của tiềm thức khi chúng xuất hiện qua một chuỗi dài các cuộc gặp gỡ. Cuối cùng, giống như chính Jung, tại điểm kết thúc cuộc đời, người ta có thể có một giấc mơ rất tốt lành báo trước một cá tính độc lập và sự tái sinh ở cõi trời đáng mong muốn.

Tôi thấy việc Phật giáo sử dụng giấc mơ có ý nghĩa sâu sắc và phạm vi rộng lớn. Cho dù về mặt tri thức chúng ta hiểu rõ đến đâu các quy luật và biểu tượng của tiềm thức, nhưng nếu nghiệp của chúng ta vẫn nặng nề như trước khi bắt đầu bàn về giấc mơ, thì dù chúng ta có thấu hiểu các biểu tượng trong giấc mơ đến mức nào, chúng ta vẫn sẽ tiếp tục xoay vần trong vòng luân hồi, bị ràng buộc bởi những vòng khổ đau bất tận. Phân tích giấc mơ theo Phật giáo cho rằng bản thân hình ảnh trong giấc mơ là trống rỗng và hư ảo; nhưng nếu được hiểu đúng đắn, chúng có thể là một cánh cửa khác dẫn đến sự giải thoát.

Kết luận

Theo gương Phật giáo, chúng ta nên xem xét giấc mơ như thế nào? Chúng ta có nên cho rằng chúng trống rỗng và hư ảo, có nên chẩn đoán sức khỏe của mình dựa trên các triệu chứng trong giấc mơ, có nên phân tích một cách có hệ thống các biểu tượng của chúng như một chỉ số về thực hành tôn giáo của chúng ta? Giấc mơ được sử dụng như một phương tiện giảng dạy chỉ ra con đường dẫn đến giác ngộ là một cách tiếp cận tiêu cực đối với một mục đích tích cực. Việc loại bỏ cả giấc mơ và thực tại là giải phóng tâm trí khỏi nhị nguyên và sự ràng buộc vào các trạng thái có điều kiện. Có lẽ cách tiếp cận của Phật giáo đối với giấc mơ thì giống với con đường dẫn đến tri hiểu mục đích của cuộc sống tỉnh thức: chuyển hóa vô minh bằng thanh gươm trí tuệ Bát-nhã. Chúng ta phải thức tỉnh khỏi “giấc mơ trong một giấc mơ” của mình, trước khi chúng ta có thể biết rằng chúng ta thực sự đang ngủ suốt cuộc đời mình. Sau khi thức tỉnh, không cần phải mơ nữa.

---------------------------------

(1)Hằng Thật Pháp sư (恆實法師, tên khai sinh là Christopher R. Clowery, sinh ngày 31-10-1949) là một Tăng sĩ người Mỹ và là đệ tử của Hòa thượng Tuyên Hóa. Ông hiện trụ trì tu viện Phật giáo Berkeley và là Chủ tịch Hội đồng quản trị của Hiệp hội Phật giáo Pháp giới (Dharma Realm Buddhist Association). Trước đó ông giảng dạy tại Liên hiệp Thần học Sau đại học (Graduate Theological Union), Đại học Bond và Đại học Pháp giới Phật giáo (Dharma Realm Buddhist University) với tư cách là giáo sư.

Tài liệu tham khảo:

Marie Louise von Franz, Dreams, Boston, Shambala, 1969.

Jeremy Taylor, Where People Fly and Water Runs Uphill: Using dreams to Tap the Wisdom of the Unconscious, New York: Warner Books, 1992.

http://www.worldtrans.org/CyberSangha/Suresm96.htm.

(NSGN 366)

Tin cùng chuyên mục

Tin mới

Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Thiện (1942-2016)

Lễ tưởng niệm 10 năm viên tịch của Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Thiện: Bài học từ cuộc đời một người tu

GNO - Sáng nay 16-11, môn phái tổ đình Tường Vân (P.Thủy Xuân, TP.Huế) đã tổ chức Lễ tưởng niệm 10 năm viên tịch (2016-2026) của Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Thiện, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự, nguyên Viện trưởng Học viện Phật giáo VN tại Huế.

Thông tin hàng ngày