Từ, bi, hỷ, xả - bốn tâm vi diệu

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa
0:00 / 0:00
0:00
GNO - Bốn tâm vô lượng này tuy riêng biệt nhưng làm nền tảng cho nhau, tương tức với nhau.

Bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả) là phẩm chất cao thượng của các bậc Phạm thiên, thuộc cõi Sắc giới. Trong nhiều pháp thoại, Thế Tôn thường khuyến tấn hàng đệ tử hướng về sự thành tựu Phạm trú (trụ); sống với từ, bi, hỷ, xả. Ngoài nhân hạnh để sinh về Phạm thiên Sắc giới, bốn tâm vô lượng này còn là chất liệu quan trọng của thiền định (Tứ thiền). Từ đây, nếu phát huy thiền quán vô ngã sẽ chứng đắc giải thoát, Niết-bàn.

“Một thời, Đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

- Có bốn loại tâm. Những gì là bốn? Đó là từ, bi, hỷ, xả. Vì sao được gọi là Phạm trụ?

- Các Tỳ-kheo nên biết, có Phạm, Đại Phạm tên là Thiên, không ai ngang bằng, không có ai trên hơn, thống lãnh ngàn quốc giới, cung điện nơi đây gọi là Phạm trụ.

- Tỳ-kheo, thế lực mà bốn Phạm trụ này có được, là có thể quan sát hàng nghìn quốc giới này, cho nên được gọi là Phạm trụ. Cho nên, này các Tỳ-kheo, nếu có Tỳ-kheo nào muốn vượt qua các trời Dục giới mà lên địa vị vô dục, chúng bốn bộ kia nên tìm cầu phương tiện thành tựu bốn Phạm trụ này.

- Các Tỳ-kheo, hãy học điều này như vậy.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành”.

(Kinh Tăng nhất A-hàm, chương Bốn pháp, phẩm 29. Khổ lạc, kinh số 10)

Từ là tâm yêu thương rộng lớn, thương quý hồn nhiên không vì mình. Ái cũng là yêu thương nhưng thương trong chấp ngã nên khi không thỏa mãn thì giận tức, đau khổ. Từ là tình thương một chiều, không có điều kiện, như mẹ thương con. Mở rộng lòng từ, nguyện yêu thương tất cả, không cần đền đáp. Từ là chất liệu hóa giải nóng bức, sân hận, như nước làm cho lửa khó bùng lên. Bi là lân mẫn, tìm cách cứu giúp. Yêu thương rồi tìm cách cứu giúp khiến cho chúng sinh được an vui. Hỷ chính là tâm hân hoan, an lạc. Xả là trạng thái tâm tịnh lạc, bất động, nhất tâm.

Bốn tâm vô lượng này tuy riêng biệt nhưng làm nền tảng cho nhau, tương tức với nhau. Khi tình thương rộng lớn có mặt sẽ thúc đẩy hành động, dấn thân phụng sự, an vui và buông bỏ. Vì thế, thực hành thiền rải tâm từ là một trong những pháp hành quan trọng, giúp con người kiến tạo hạnh phúc, tâm hồn thăng hoa vượt lên phàm tục của thế thường.

Trong thiền định Phật giáo, bốn tâm vô lượng này là chất liệu của bốn bậc thiền. Hành giả tinh tấn chánh niệm, tỉnh giác, phát triển năm thiền chi (tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm) để đoạn trừ năm triền cái (thụy miên, nghi ngờ, sân hận, trạo cử, tham dục) liền bước vào Sơ thiền. Tiếp tục tăng trưởng định tâm, từ, bi, hỷ là những phạm trú có thể đưa đến Nhị thiền và Tam thiền. Xả là phạm trú có thể khiến hành giả chứng đắc Tứ thiền, thiền chứng cao nhất, xả niệm thanh tịnh.

Ngay đây, hành giả đã vượt ra khỏi Dục giới, thành tựu nhân hạnh để sinh về các cõi thiền của Sắc giới. Trên nền tảng Tứ thiền, nếu hành giả tiếp tục phát huy thiền quán về khổ, vô thường, vô ngã sẽ đoạn trừ mười kiết sử để lần lượt chứng đắc các Thánh quả, đạt giải thoát, Niết-bàn. Đây chính là lý do con đường cộng trú với Phạm thiên, thực hành từ bi hỷ xả được Đức Phật khuyến khích hàng đệ tử an trú.

Tin cùng chuyên mục

Tin mới

Văn phòng Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM tổ chức tập huấn về điều hành, quản trị điện tử

Văn phòng Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM tập huấn quản trị hành chánh điện tử, hoàn thiện quy trình xử lý hồ sơ

GNO - Sáng 9-11, thực hiện chỉ đạo của Hòa thượng Thích Lệ Trang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.HCM, Văn phòng Ban Trị sự tổ chức buổi tập huấn điều hành, quản trị Cổng hành chánh điện tử GHPGVN TP.HCM và trao đổi các giải pháp hoàn thiện quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ trực tuyến.
Ảnh: Tâm Quý/BGN

[Video] Phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Đại hội Phật giáo toàn quốc lần thứ X

GNO - Ông Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu chúc mừng Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, vào sáng 7-11-2026 ở Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM.
Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình tặng hoa chúc mừng thành công Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031

Ninh Bình: Ban Trị sự GHPGVN tỉnh mừng thành công Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X

GNO - Tối ngày 8-11, tại Trung tâm Phật giáo Trúc Lâm Thiên Trường, Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ chúc mừng thành công Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031, thể hiện quyết tâm đưa Nghị quyết Đại hội vào đời sống tu học và các hoạt động Phật sự tại địa phương.

Thông tin hàng ngày