Quyết định ấy ghi nhận giá trị đặc biệt của quần thể tự viện, nơi hội tụ nhiều ảnh hưởng kiến trúc và tôn giáo, nhất là tư cách của một “di sản sống” với những truyền thống tâm linh lâu đời vẫn được cộng đồng duy trì cho đến ngày nay. Quyết định được công bố sau cuộc bỏ phiếu nhất trí tại kỳ họp thường lệ lần thứ 48 của Ủy ban Di sản thế giới UNESCO, tổ chức ở Busan, Hàn Quốc, từ ngày 19 đến 29 tháng 7.

Là trung tâm Phật giáo quan trọng nhất của Nakhon Si Thammarat, Wat Phra Mahathat có một vị trí nổi bật trong đời sống tôn giáo của khu vực kể từ khi được hình thành vào thế kỷ VIII. Ngôi chùa tọa lạc tại điểm giao thoa của những tuyến hàng hải từng chuyên chở hàng hóa, và là nơi hội họp của những người từ nhiều vùng miền và nhiều nền văn hóa khác nhau.

Kiến trúc, nghi lễ và truyền thống văn hóa của tự viện phản ánh sự gặp gỡ giữa nhiều hệ thống tín ngưỡng và tôn giáo, từ Bà-la-môn giáo, Ấn Độ giáo đến Phật giáo Đại thừa và Phật giáo Theravāda, với những ảnh hưởng đến từ vùng Đông Bắc Ấn Độ, miền Trung Java, Sri Lanka và miền Nam Myanmar.

Nổi bật giữa quần thể là Phra Borommathat Chedi, ngôi đại tháp cao 78 mét, do vua Sri Dhammasokaraja cho xây dựng vào đầu thế kỷ XIII như một biểu tượng của Phật giáo Theravāda. Theo truyền thống địa phương, bên trong đại tháp hiện tôn trí xá-lợi của Đức Phật Śākyamuni.

Toàn cảnh Wat Phra Mahathat Woramahawihan, ngôi chùa của Thái Lan vừa được UNESCO công nhận là Di sản thế giới

UNESCO cho biết các sinh hoạt tôn giáo và truyền thống địa phương đã được duy trì liên tục tại đây trong hơn 1.500 năm. Trong số đó có truyền thống biên soạn biên niên sử Nakhon Si Thammarat, đại lễ hàng năm dâng và quấn vải quanh bảo tháp thờ xá-lợi, cùng nghệ thuật sân khấu múa Nora đặc trưng của miền Nam Thái Lan.

Bộ trưởng Văn hóa Thái Lan Sabeeda Thaised rất hoan hỷ trước quyết định của UNESCO, khẳng định việc ghi danh đã công nhận Wat Phra Mahathat là một tài sản văn hóa đặc biệt, đồng thời tôn vinh bản sắc địa phương, kho tàng tri thức và những truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Bà chia sẻ: “Ngôi chùa không chỉ là di sản của riêng Thái Lan, mà còn là một di sản văn hóa có giá trị đối với toàn thể nhân loại. Việc được ghi danh vừa là niềm tự hào, vừa là một trách nhiệm chung: gìn giữ di sản này cho các thế hệ mai sau”.

Wat Phra Mahathat được UNESCO ghi danh theo hai tiêu chí văn hóa: thứ nhất, quần thể thể hiện sự giao thoa về các giá trị nhân văn và ảnh hưởng kiến trúc giữa nhiều khu vực; thứ hai, di tích gắn bó trực tiếp với những truyền thống sống động, tư tưởng và niềm tin tâm linh vẫn còn hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Trên diện tích 5,14 héc-ta, quần thể hội tụ những ảnh hưởng nghệ thuật từ phong cách Pāla–Nālandā của Nam Á, miền Trung Java, Sri Lanka và văn hóa Mon. Qua thời gian, các yếu tố ấy được tiếp nhận, dung hợp và phát triển thành một hình mẫu kiến trúc riêng biệt, ảnh hưởng đến nhiều công trình tôn giáo tại Thái Lan, Malaysia và các khu vực lân cận.

UNESCO mô tả quần thể này là “một chứng tích sống đặc biệt về những cuộc giao lưu tôn giáo sâu rộng và đa dạng tại vùng biển phía Nam châu Á. Di sản nổi bật này đã phản ánh những tương tác văn hóa phong phú và đầy phẩm giá của nhân loại trong khu vực gió mùa, vì thế hoàn toàn xứng đáng được UNESCO công nhận và bảo vệ cho các thế hệ mai sau”.

Tổ chức này cũng nhận định: “Wat Phra Mahathat là một di sản mang giá trị nổi bật toàn cầu, liên tục thực hiện chức năng của một ngôi chùa vẫn còn hoạt động, đồng thời lưu giữ những yếu tố quan trọng của Ấn Độ giáo, Phật giáo Đại thừa và Phật giáo Theravāda thuộc nhiều thời kỳ khác nhau”.

Theo UNESCO, tự viện còn “thể hiện một cách đặc biệt sự tiếp nối của đời sống tôn giáo cùng những thuộc tính sống động, kết tinh bản chất văn hóa của quá trình giao lưu các giá trị nhân văn đã diễn ra tại phần phía Nam của châu Á hải đảo suốt khoảng 1.500 năm”.

Sau 14 năm nằm trong Danh sách dự kiến, Wat Phra Mahathat nay trở thành Di sản Văn hóa thế giới thứ sáu của Thái Lan. Cùng với ba Di sản Thiên nhiên thế giới, việc ghi danh này nâng tổng số Di sản thế giới của quốc gia Đông Nam Á lên chín địa điểm.

“Chúng tôi vô cùng tự hào khi Wat Phra Mahathat được công nhận có giá trị nổi bật toàn cầu với tư cách là một trung tâm Phật giáo của khu vực, có lịch sử từ thế kỷ VIII”, Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Thái Lan Suchart Chomklin phát biểu.

“Thay mặt Chính phủ và phái đoàn Thái Lan, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ủy ban. Chúng tôi đã nỗ lực không ngừng trong hơn mười năm qua. Hồ sơ đề cử này là thành quả chung của nhiều cơ quan và cộng đồng địa phương”.

Danh hiệu Di sản thế giới đồng nghĩa với việc quần thể Wat Phra Mahathat phải được quản lý và bảo tồn theo các tiêu chuẩn quốc tế. Chính phủ Thái Lan được cho là đang phối hợp với các bên liên quan tại địa phương nhằm tìm kiếm sự cân bằng giữa công tác bảo tồn di sản và phát triển du lịch văn hóa bền vững, chất lượng.

Thái Lan là một quốc gia có truyền thống Phật giáo Theravāda chiếm ưu thế. Theo số liệu năm 2021 do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố, 92,5% trong tổng số 69 triệu dân Thái Lan tự nhận là Phật tử; người Hồi giáo chiếm 5,4% và tín đồ Kitô giáo chiếm 1,2%.

Vương quốc Đông Nam Á này có 44.195 ngôi chùa được đăng ký chính thức, trong đó có 311 tự viện hoàng gia, cùng khoảng 300.000 Tăng sĩ. Tại Thái Lan cũng hiện diện những cộng đồng nữ tu sĩ, kể cả những phụ nữ đã thọ giới cụ túc ở nước ngoài; tuy nhiên, hệ thống Giáo hội chính thức của quốc gia này vẫn chưa công nhận địa vị Tỳ-kheo-ni.

Phổ Tịnh tổng hợp, theo buddhistdoor.net